قىيىلعان ۅمۉرلۅرگۅ 40 كۉن

قــابـار جۉكتۅگۅن : insap جۉكتۅگۅن ۇباقتى : 2010-7-23  وقـۇلـعـان ىـرەتـى : 165ىرەت

【قات سۅۅگۉ : چوڭ ورتو كىچۉۉ 】 

"مۇسۇلمان وقۇمۇشتۇۇلارىنىن دۉينۅلۉك لىگاسى" ۇيۇمۇنۇن ۅكۉلدۅرۉ قىرعىزىستاندا
21.07.2010
شايلووبەك دۉيشەيەۋ

        <تۉشتۉكتۅگۉ قالاباعا 40 كۉن تولدۇ. مارقۇمداردىن ارباعىنا باعىشتالىپ، ۅلكۅنۉن باردىق مەچىتتەرىندە قۇران وقۇتۇلۇپ جاتات. ۅلكۅ پىرەزىدەنتى روزا وتۇنبايەۋا دا بىشكەكتەگى مەچىتتەردىن بىرىنە بارىپ قۇران وقۇتارى جۅنۉندۅ ماالىمات الدىق> دەپ قابارلاعان <ارگۇمەنتى ئ فاكتى ۋ كىرگىزستانە> گەزىتى ۇشۇ كۉندۅرۉ ۅلكۅدۅ جۉرگۅن ئسلام وقۇمۇشتۇۇلارىنىن بۉتكۉل دۉينۅلۉك سويۇزۇنۇن مۉچۅلۅرۉ دا وش مەنەن جالال-اباددىن مەچىتتەرىنە بارىپ قۇران وقۇتۇپ، مۇسۇلمانداردى تىنچتىققا چاقىرىپ جاتقانىن جازدى.

        6-اۋعۇستقا قاراعان تۉنۉ جەر شارىنداعى باردىق مۇسۇلمان دۉينۅسۉنۅ وروزو ايى كەلەت. ووز بەكىتىلەت. اقىل-ەستۉۉ كۉچتۅردۉن باارى مۇسۇلمانداردى ۇشۇل ايدا ارازداشۇۇدان، بئرىن بئرى كۉنۅۅلۅۅدۅن الىس بولۇۇعا، قۇدايدىن بۇل ىيىق كۉنۉن تاتىقتۇۇ ۅتۅۅگۅ چاقىرات.

       اتالعان جۇمالىق وشونۇ مەنەن بىرگە ەلە ۇشۇ تاپتا قازاق چەگاراسى چەگارادان مەدىكامەنتتەردى، ازىق-تۉلۉكتۅردۉ جانا كۉيۉۉچۉ مايلاردى عانا ۅتكۅزۉپ، قالعان توۋارلاردىن باارىن قايتارىپ بەرىپ جاتقانىن ماالىمداپ، بۇعا قاراتا ايرىم بئر ەكىسپەرتتەردىن وي-پىكىرلەرىن ورتوعو سالدى.

         ەلارالىق تولەرەنتتۇۇلۇك فوندۇنۇن باشقى انالىتىگى رۇسلان تاشانوۋ قازاق چەگاراسىنىن بۇل ۅڭدۉۉ اراكەتىن انىن مۇرداعى بىيلىك مەنەن تۉزگۅن كەلىشىمدەرىنىن مىندان ارى قاراي دا قىنتىقسىز اتقارىلىشىن تەزدەتۉۉ باعىتىندا ىراسمئي بىشكەككە اتايىلاپ جاساپ جاتقان قىسىم دەپ ەسەپتەيت.

         قىرعىزىستاندىن <مولوچنىي سويۇز> قوشۇۇندارىنىن پىرەزىدەنتى مارگارىتا رۇميانتسەۋانىن ايتىمىندا قازاق-قىرعىز چەگاراسى بەكىي ەلەكتە اي سايىن 500 مئليون. سومدۇق سۉت ازىقتارى چىعارىلىپ تۇرسا، سانكىتسىيا كىيىرگەندەن كىيىن قازاق رىنوگۇ ۅزۉ چوڭ جوعوتۇۇعا ۇچۇراعان. ادئس، بۇعا دەيرە قازاقتارعا چىعارىلىپ تۇرعان سۉت ازىقتارىنىن رىنوگۇن بۉگۉن روسسىيا مەنەن بەلارۇس ەەلەپ العاندىعىن ايتات.

        ىراس، 20-مايدان تارتىپ قازاق تاراپ چەگاراسىن اچتى. بئروق، قىرعىزىستاندىن ىشكەر چۅيرۅلۅرۉنۉن سۅزۉنۅ قاراعاندا قازاق چەگاراسى مەدىكامەنت، ازىق-تۉلۉك، كۉيۉۉچۉ مايدان باشقا توۋارلاردى ۅتكۅرۉۉگۅ داعى ەلە تىيۇۇ سالۇۇدا.

        جۇرنالىست ۋىكتور ۋىنوگرادوۋ ماقالاسىن <ساياسئي قۇرۇ قىيالدار جە تەحنىكالىق ۅكۉمۅت ۉچ اي ىچىندە باردىعىنا جووپ بەرۉۉگۅ ۉلگۉرۉشۉ كەرەكپى؟> دەپ اتاپ، قازىنا قاقشىي باشتاعانىن، ارتىبىزدا قىش تۇرعانىن، كۅمۉر، مازۇت، كۉيۉۉچۉ ماي كەرەكتىگىن، مىنا ۇشۇل ۅڭدۉۉ باش وورۇ ماسەلەلەردىن باارىن جاڭى ۅكۉمۅت قىسقا ۇباقىت ارالىعىندا قانتئپ چەچمەك ەلە دەپ، سارسانااعا باتقان.

                         <قىرعىزىستاندى قانتئپ قۇرۇۇ كەرەك؟>.

        <ارگۇمەنتى ئ فاكتى ۋ كىرگىزستانە> گەزىتى ەكونومىكا ىلىمدەرىنىن دوكتورۇ چىڭعىز شامشىيەۋدىن ىنتەرۋىيۇسۇن جارىيالادى. ەكونومىستتىن ايتۇۇسۇندا ۅلكۅنۉ ۅنۉكتۉرۅ تۇرعان رەسۇرستار جەتىشتۉۉ، بولعونۇ جاڭى ۅكۉمۅت باشقارۇۇنۇن ەكونومىكالىق جاڭى پىرىنسىپتەرىنە ۅتۉۉسۉ زارىل. ماسەلەن ۇشۇنداي ۇچۇردا ۉچ باسقىچتان تۇرعان ايىل چاربا كووپەراتىۋىندەگى مودەلدى تۉزۉۉ تالاپقا ىلايىق بولور ەلە. ەكونومىست شامشىيەۋ ناتىيجاسى انچا ەمەس وندوعون مايدا چاربالاردىن وردۇنا چوڭ-چوڭ ايىلچاربا كووپەراتىۋىن تۉزۉۉنۉ سۇنۇشتايت. البەتتە،  ار قانداي ماقساتتى كۅزدۅگۅن مايدا چاربالارداعى دىيقانداردىن باشىن بئر كووپرەتىۋگە بىرىكتىرۉۉ قىيىن، بئروق مۇنۇ جاڭى ۅكۉمۅت جاساشى جانا انىن جووپكەرچىلىگىن ۅز موينۇنا الىشى كەرەك. ىشەنىم پايدا بولعوندو عانا دىيقاندار بىرىگەت.

         ەكونومىست چىڭعىز شامشىيەۋ بۇل سىياقتۇۇ كووپەراتىۋدىك چاربالاردىن ۅنۉگۉۉ مەنەن ىشتەپ كەلاتقانىن ۅزۉ بئلىم الىپ كەلگەن فىرانسئيا ماملەكەتىنىن مئسالى مەنەن بەكەمدەگەن. جاش ەكونومىستتىن باالۇۇ ويلورۇن تولۇعۇ مەنەن بۉگۉن جارىق كۅرگۅن <ارگۇمەنتى ئ فاكتى> جۇمالىعىنان وقۇپ الاساڭىزدار بولوت.

               گەزىت ەكونومىكا تەماسىنداعى پىروبلەمالاردى اندان ارى ۇلانتات.

      قابارچى قىرعىزىستاندىن بئرجالىق فوند بويۇنچا دەرەكتىرلەر كەڭەشىنىن مۉچۅسۉ نەللا سىمونوۋاعا قايرىلىپ:

     -ايتساڭىز، قىرعىزىستاندىن ەكونومىكاسى قىيرووعو ۇچۇراشى مۉمكۉنبۉ؟ ايرىم سەرەپچىلەر كۉزۉندۅ ەكونومىكالىق كىرىزىس بولوت دەپ ايتىپ جاتىشات؟-دەپ سۇرادى.

      -قىرعىزىستاندىن ەكونومىكاسى دەفولتقو تۉشۅ تۇرعان ەچ قانداي نەگىز جوق، بئروق ەكونومىكالىق قىيىنچىلىق بولورۇن ەسكەرتىپ تۇرۇۇ كەرەك، ال تۇرعاي زارىل. اندىقتان،  ۅلكۅنۉ ۅنۉكتۉرۉۉنۉن قىسقا جانا ۇزاق مۅۅنۅتتۉۉ پىروگراممالارى ىشتەلىپ چىعۇۇعا تئيىش. ال ەمى،  اپرەل وقۇيالارى جە بىيلىكتىن الماشۇۇسۇ بئرجالىق فوندۇ رىنوگۇنۇن ۅنۉگۉشۉنۅ وڭ تااسئرىن تىيگىزە باشتادى. سەبەپ دەگەندە، مۇرداعى بىيلىك كۅپ سانداعان قۇدۇرەتتۉۉ دەلگەن فئنانسى تارماقتارىن بئر قولعو ۇۇچتاپ العاندىقتان بۇل جاعداي قىرعىزىستاندىن ەكونومىكاسىنىن ۅنۉگۉۉسۉنۅ مۉمكۉندۉك بەربەي كەلگەن. جاڭى بىيلىك ئرى الدى مەنەن فوندۇ رىنوگۇن مۇۇنتۇپ كەلگەن چىنجىردان بوشوتتۇ. رىنوك قايرادان ۅز مئيزامدارىنا شايكەش كەلگەن تەڭ سالماۋقتۇۇ ابالىندا ىشتەگەنگە ۅتتۉ. بۇل جاقشى كۅرۉنۉش،- دەدى بئرجالىق فونددۇن دەرەكتىرلەر كەڭەشىنىن مۉچۅسۉ نەللا سىمونوۋا.

          بىيۇدجەتتىك وقۇۇلارعا ۅتۉۉ ۉچۉن بىلىمدەن باشقا داعى ەمنەلەر كەرەك؟

       <كەلەچەك كەسىپ ۉچۉن تەست> دەگەن تەمانىن الدىندا جارىق كۅرگۅن ماقالادا جوعورقۇ وقۇۇ جايلارىنداعى قابىل الۇۇ سىناقتارى تۇۇرالۇۇ سۅز بولوت.

       <دەنەجنىي سالات> دەپ اتالعان ماقالا باسىلىپ، قىرعىزىستاندا اقچا جاساپ چىعارا تۇرعان اتايىن جاي جوقتۇعۇن، ال ەمى چەت ۅلكۅلۅردۅن اقچا باستىرىپ كەلۉۉنۉن ۅزۉ ەلە ۅلكۅنۉ قانچالاعان چىعىمدارعا الىپ كەلىپ جاتقانىن كەپ قىلعان.