【قات سۅۅگۉ : چوڭ ورتو كىچۉۉ】
قىرسىقتان ۇلام ادامدىن جاراات العان جەرىنەن قان اعا باشتاسا، وق جە بىچاق سايىلسا، قانتئپ جاردام بەرۉۉ كەرەك؟ بۇل جااتتا بىزگە ۇلۇتتۇق حىرۇرگىيا بوربورۇنۇن قىزماتكەرى الىبايەۋ ەرنىست جاردامعا كەلەت.
قان اعۇۇداعى بئرىنچى جاردام
قان تامىرلار قوشو جابىرقاعان جاراقاتتار قورقۇنۇچتۇۇ. جابىرلانۇۇچۇنۇن ۅمۉرۉ اعا قانچالىق بات جاردام كۅرسۅتۉۉدۅن كۅز قاراندى. ەگەر ۇباعىندا جاردام كۅرسۅتۉلبۅسۅ، ادام قان كەتۉۉدۅن كۅز جۇمۇشۇ مۉمكۉن. قان اعۇۇ ىچكى جانا تىشقى بولۇپ بۅلۉنۅت. قان تامىردان اققان قاندىن ۅڭۉنۅ قاراتا ارتەرىيالدىق، ۋەنالىق جانا كاپىللىياردىق قان اعۇۇ دەپ اجىراتىلات.
ارتەرىيالدىق قان اعۇۇ. بۇل تۉرۉندۅ اچىق قىزىل تۉستۅگۉ قان كۉرگۉشتۅپ اعات. قورقۇنۇچۇ – قان اعۇۇنۇ داروو توقتوتپوسو، ادام بئر نەچە مۉنۅت ىچىندە قانسىروودون كۅز جۇمات.
ەمنە قىلۇۇ كەرەك؟ قان توقتوتۇۇچۇ جىگۇتتۇ قان اعىپ جاتقان جەردىن ۉستۉنۅن قاتۇۇ بايلوو زارىل. جىگۇت دەنەگە ۅتۉپ كەتپەشى ۉچۉن الدىنا ماتا قويۇلات. ەگەر جىگۇت جوق بولسو، اندا قۇر، رەزىنا تىرۇبا، بەكەم جئپ، ماتانىن ايرىندىسى دەلە جارايت.
قان كۅپ اعىپ جاتسا، اندا جىگۇتتۇ 2 ىمەرىپ، انان قىسىپ بايلوو كەرەك. جىگۇتتۇ بولۇشۇنچا قىسۇۇنۇن كەرەگى جوق. انتكەنى، بايلانعان جەردەن ىلدىيعا قان ۅتپۅي، نەرۋدەرگە، بۇلچۇڭدارعا دوو كەتىپ، تىكاندار ۅلۅ باشتايت.
ۋەنالىق قان اعۇۇ. مىندا قوچقۇل تۉستۅگۉ قان بئر قالىپتا توقتوبوي اعات. جاراقاتتىن ۉستۉنۅ داكى جە بئنتتى، بۇلار جوق بولسو تازا ماتانى قويۇپ، قاباتتاپ بايلوو زارىل. كەبەزدى قالىڭ قىلىپ قويۇپ، انان سىرتىنان بئنت مەنەن تاڭسا بولوت.
كاپىللياردىق قان اعۇۇ. قان جايدان، تامچىلاپ اعات. ۅزۉ ەلە توقتويت.
ىچتەن قان اعۇۇ. بۇل ادامدىن ۅمۉرۉنۅ ابدان قووپ تۇۇدۇرات. تاق دىياگنوزۇن ۋىراچ عانا قويو الات. قان اعۇۇداعى سىرتقى بەلگىلەر: ادامدىن ۅڭۉ قۇبارات، مۇزداق تەر چىعات، دەم الۇۇسۇ قاتۇۇلايت. مىنداي ۇچۇردا داروو <تەز جاردامدى> چاقىرۇۇ كەرەك. قان اعىپ جاتقان تۇشقا مۇز جە مۇزداق سۇۇعا مالىنعان ماتا باسىلۇۇسۇ قاجەت. ەگەر ادام قۇسسا، اندا انى ابايلاپ بئر قاپتالىنا جاتقىرۇۇ سۇنۇشتالات.
وق تىيگەندە، بىچاق سايىلعاندا بئرىنچى جاردام
ىچكە وق تىيسە جە بىچاق سايىلسا...
دەنەگە تىيگەن وق جە بىچاق، البەتتە، چوڭ جاراقات الىپ كەلىپ، ۅمۉرگۅ قورقۇنۇچ جاراتات. ىچكى ورگاندارعا وق تىيسە جە بىچاق سايىلسا، قان اعۇۇ مەنەن شوكقو قابىلۇۇ كۉتۉلۅت. ادامدىن مويۇنۇنان ۅيدۅ قان تامىرلار كۅپ جايعاشقاندىقتان، وق تىيگەندە جە بىچاق سايىلعاندا كۅپ قان اعۇۇ كۉتۉلۅت. مىنداي ۇچۇردا جاراعا سىتەرىلدەنگەن تامپون قويۇۇ زارىل. ۉستۉنۅن ماتا جە داكى مەنەن تاڭىلات. باشقا وق تىيسە، ۋىراچ كەلگەنچە مەدىتسىنالىق جۇۇلعان سالفەتكا قويۇلات. سالفەتكا جوق بولسو، داكى جە بئنت مەنەن قالىڭداپ تاڭۇۇ كەرەك.
ايتا كەتچۉ نەرسە، ىچكە بىچاق سايىلعان بويدون قالسا، بىچاقتى سۇۇرۇباستان وورۇقاناعا جەتكىرۉۉ زارىل. انتكەنى بۇل، بىرىنچىدەن، بىچاق سۇۇرۇلعانداعى قان كۅپ كەتۉۉنۉن الدىن الات. ەكىنچىدەن، بىچاق قانچالىق تەرەڭ كىرگەندىگى تاق انىقتالىپ، وپەراتسىيا ۉچۉن جەڭىلدىك بولوت.
قول-بۇتقا وق تىيسە جە بىچاق سايىلسا...
بۇتقا جە ىيىنگە وق تىيۉۉدۅن جە بىچاق سايىلۇۇدان ارتەرىيالدىق قان تامىر جارىلىپ كەتسە، قان اعۇۇ باشتالات. ادام قان جوعوتۇۇدان 1.5 مۉنۅت ىچىندە ۅلۉپ قالۇۇسۇ مۉمكۉن. جوعورۇدا ايتىلعانداي، قاندىن ۅڭۉنۅ قاراپ ارتەرىيالدىق جە ۋەنالىق قان اعۇۇنۇ انىقتوو قاجەت. قاندى قاتۇۇ قىسا بايلانعان جىگۇت، ماتا جە جئپ مەنەن توقتوتۇۇ زارىل. اراق، ئسپىرت، يود جە زەليونكا مەنەن جارانىن تەگەرەگىن تازالاپ، بىنتتەن تامپون قويۇۇ قاجەت. انان داروو وورۇقاناعا جەتكىرۉۉ زارىل. وق تەشىپ كەتكەن جەردى بئنت تامپون مەنەن تولتۇرۇپ، سىرتىنان داكى مەنەن بايلوو زارىل. قان توقتوتۇۇ ۉچۉن جوعورۇ جاعىنان جىگۇت جە ماتا بايلانات. قان اعىپ جاتقان قول جە بۇتتۇ استا ۅيدۅ كۅتۅرۉپ قويۇۇ كەرەك. بۇل قاندىن كۅپ كەتپۅۅسۉ ۉچۉن زارىل.
كۅكۉرۅككۅ وق تىيسە جە بىچاق سايىلسا...
ۅپكۅگۅ وق تىيگەندە جە بىچاق سايىلعاندا، وق (بىچاق) مەنەن قوشو ابا دا كىرەت. ۅپكۅ وقتون (بىچاقتان) ۇلام جارىلىپ، قان اعات. بۇل دەم الۇۇ مەنەن جۉرۅكتۉن ىشتەشىن قىيىنداتات. اندىقتان ۅپكۅگۅ ابا كىربەشى ۉچۉن داكىنى جە تازا ماتانى بورنىي مازعا جە ۋازەلىنگە مالىپ، انان ۉستۉنۅ تاڭۇۇ جۉرگۉزۉلۅت. قولدو داكى جوق بولسو، اندا ۋىراچ جە <تەز جاردام> كەلگىچە جارانىن ۉستۉن الاقان مەنەن باسىپ تۇرۇۇ قاجەت.
جۉرۅككۅ وق جاڭىلعاندا ادامدىن ۅڭۉ بوزورۇپ، اقىل-ەسىن جوعوتوت. مىنداي ۇچۇردا ۋىراچ عانا جاردام كۅرسۅتۅ العاندىقتان، انى توقتووسۇز چاقىرۇۇ قاجەت.
باشقا، ومۇرتقاعا، مويۇنعا، جامباشقا وق تىيسە جە بىچاقتان جاراقات كەلسە...
جاراقاتتىن كۅلۅمۉ چوڭ بولسو ۉستۉنۅ داكى جە بئنت قويۇپ، پىلاستىر مەنەن جابىشتىرۇۇ زارىل. ەگەر قان كۅپ اعىپ جاتسا، تاڭۇۇنۇن ۉستۉنۅن پولىيەتىلەندى قويۇپ، بەكەم تاڭۇۇ (گەرمەتىكالىق) جۉرگۉزۉلۅت. انان ال جەرگە مۉمكۉن بولسو مۇز قويۇۇ كەرەك. ابا كەنەنىرەەك جەتىشى ۉچۉن جاراقاتقا قابىلعان ادامدىن بۉچۉلۉگۉن چەچىپ قويۇۇنۇ ۇنۇتپاڭىز. مويۇنعا وق جاڭىلعاندا جە بىچاق سايىلعاندا، جاراقاتتى تاڭعان سوڭ مويۇن بەكەمىرەەك قارماشى ۉچۉن كەبەزدەن قالىڭ قىلىپ داعى بئر تاڭۇۇ جۉرگۉزۉۉ زارىل. وورۇقاناعا جەتكىرۉۉدۅ جاتقىرىپ، باشىنا كىيىمدى توعولوقتوپ قويۇۇ جە جازدىقتى جازدوو مەنەن جەتكىرۉۉ قاجەت. جامباشقا وق تىيگەندە ادامدى قاتۇۇ نەرسەنىن ۉستۉنۅ تۉز جاتقىرىپ، بۇتتۇ بئر از بۉگۉپ قويۇۇ قاجەت. بۇل ۉچۉن تىزەنىن الدىنا كىيىمدى توعولوقتوپ قويۇۇ جەتىشتۉۉ. قوقۇس جامباشقا بىچاق سايىلىپ، جاراقات تەرەڭ بولبوسو، بىچاقتى ەتىيات سۇۇرۇۇ قاجەت. ەگەر بىچاق تەرەڭ سايىلعان بويدون قالسا، اندا بىچاقتى سۇۇرۇباستان <تەز جاردام> چاقىرۇۇ زارىل.
نەگىزى ەلە جۉرۅكتۅن، ئرى قان تامىردان، بووردون، كەكىرتەكتەن، تىراحەيادان جاراقاتقا قابىلۇۇ ۅزگۅچۅ وور. انتكەنى كۅپ قان اعىپ، دەم الۇۇ بۇزۇلات.
ەسكە الۇۇچۇ نەرسە، وق جاڭىلعان جە بىچاق سايىلعان جەردى تاڭۇۇ ۉچۉن العاچ جاراقاتتىن تەگەرەگىن كىيىمدەن بوشوتۇۇ زارىل. ال ۉچۉن قايچى جە بىچاق مەنەن كەسۉۉ، جە بولبوسو كىيىمدى تىگىشىنەن ابايلاپ ايرۇۇ زارىل.
سۅۅكتۉن سىنىعىن تازالاپ جىبەرۉۉ جە جارانى قول مەنەن قارمالاپ جىبەرۉۉگۅ بولبويت. بۇل وورۇنۇ كۉچۅتۉپ، ادامدىن ابالىن وورلوتوت. وورۇنۇ سەزدىربۅۅچۉ، باساڭداتۇۇچۇ دارىلار دا بەرىلبەيت. انتكەنى، وورۇتۇۇ باساڭداي تۉشۅت دا، جاراقات قانچالىق وور ەكەندىگى تاق اجىراتىلباي قالات.
كەزەكتەكى ووردۇڭۇز : 
بئرىنچى جاردام كۅرسۅتۉۉنۉ بىلەسىزبى؟
كۅچۉرۉپ الۇۇ 
باسىپ چىعارۇۇ 
دان «بئرىنچى جاردام كۅرسۅتۉۉنۉ بىلەسىزبى؟» عا بايلانىشتۇۇ مازمۇندۇ ئزدۅۅ
