【قات سۅۅگۉ : چوڭ ورتو كىچۉۉ】
ابئيىرىن تىكتىرىپ ، تةزةك تۅرۅگۅ تئيگةن تۅرۅتاي سۇلۇۇ
ۅتكۅن تارىحقا قىلچايىپ قاراساق ، ار بئر ۇچۇردۇن ۅزۉنۉن مىيزامى ، سالتى بولۇپ كةلگةنىن تانا البايبىز .
"باارىن ۇباقىت داارىلايت" دةپ ايتىلعانداي ، ۇباقىتتىن ۅتۉشۉ مةنةن ةمنة دةگةن عانا ۅزگۅرۉۉلۅر بولۇپ ۅتپۅدۉ . بۇل دۉينۅدۅگۉ جاشوو ساپارى قارىعان ادامداردىن وردۇن كىيىنكى مۇۇن تولۇقتاپ ، كۉن ۅز نۇعۇندا ايلانىپ ۅتۅ بةرةت تۇرا .
بئزگة چةيىن توولۇۇ ايماعىبىزدا ، سۇۇعا باي ۅلكۅبۉزدۅ كىمدةر جاشاپ ۅتپۅگۅن . "باارىنان ةنة ۇلۇق" دةمةكچى بۇل دۉينۅنۉن تۇتقاعى بولعون ايالزاتى جۅنۉندۅ سۅز ۇچۇعۇن باشتاپ ، تارىحتا ىسمى قالعان قىرعىز ايىمدارىنىن باسىپ ۅتكۅن جولۇنان كىيىنكى مۇۇندارعا ساباق بولسۇن ۉچۉن ۉستۉرتۅن بايان قىلىپ كةتةلى دةگةن ئزگى ويدو ، ۇشۇل رۇبرىكانى اچتىق .
تةة ئلگةرتةن بةرى ةلة ماقال-لاقاپ تۇرمۇشتان الىنىپ ، ايتىلىپ كةلگةنىن تانا البايبىز . انىن سىڭارى بۇل ماقالانى داعى ، تااماي ايتىلعان سۅز مةنةن باشتاساق . "اتقا بةرگىس قۇنان بار ، قىزعا بةرگىس جۇبان بار" دةپ ايتىلعان تااسىن سۅز داعى تۇرمۇشتان الىنعان .
تارىح باراقتارىن قاراساق ۅڭۉتتۅ كةپ قىلىنعانداي سۇلۇۇ ، اي جامالى كةلئشكةن ، كۅز جووسۇن العان قىز كةلىندةردىن پايداسى داعى ةلگة تئيگةنىن بايقاساق بولوت .
كۉلۉك ات مةنةن سۇلۇۇ قىزعا قىزىقپاعان كىم بولعون . تةة ئلگةرتةدةن كۉلۉك ات مةنةن سۇلۇۇ قىز تالاشقا تۉشۉپ ، قانچالاعان جاڭجالداردىن باشاتى بولعونۇن ۇققانىبىز بار .
اندان دا سۇلۇۇ قىزدار كۅبۉنچۅ اتقا مىنةر ، ةل باشقارعان تۅبۅلدۅردۉن كۅز جازدىمىنان كةتپةي ، الاردىن بئرىنچى بولبوسو داعى ةكىنچى ، ۉچۉنچۉ ايالدارى بولۇپ كةلگةنىن كىم تانا الات .
ةمةسة سۅز ۅڭۉتۉن ۅز ۇچۇرۇنۇن ايچىرايلۇۇ سۇلۇۇسۇ تۅرۅتاي بئيكةچكة بۇرساق . سۅزگۅ چةچةن ، اقىلعا دىيقان تئلةكمات الىس جولعو مىنچۉ تورۇ قاشقا اتىن مىنىپ ، تاڭ سۅگۉلۉپ ، جىلدىز تاراپ قالعان كةزدة ، الىسقى بۅكسۅ توولوردۇ كۅزدۅي الىپ جۅنۅدۉ . الدىعا قويعون ماقساتىن ئش جۉزۉنۅ اشىرۇۇ ، بۇل دا بولسو ةلدىن كةلةچةگىن قام كۅرۉۉنۉن بئر جولۇ ةلة . انان ةمنة قىلات ؟ جوق جةردةن الىس ةمةس تۇۇعان ادام قاشىنا ، بولعوندو داعى ةل باشى ، ةل ةگةسى اتالعان تۅبۅسۉ كۅرۉنگۅن كىشىنى ۅلتۉرۉپ قويعونۇ ۉچۉن قوڭشۇ ةلدةن قول سۇراپ كةلۉۉنۉ ماقسات قىلات . انتكةنى ال بةلگىلۉۉ كىشىنىن تۇۇعاندارى انىن قۇنۇن قۇۇيبۇز دةپ ايتقانىنان قابار العانى ، ۇشۇل جولدۇ تانداپ الدى . بئروق ، بۇل ويۇن ةچ كىمگة ايتقان جوق .
كۉن ۇياسىنا باتارىنا ارقان بويۇ قالعاندا ، تئلةكمات ۅزۉ كۅزدۅپ باعىپ العان تةزةك تۅرۅنۉن ةشىگىنىن الدىندا بولدۇ . ةكى جىگىت اتىن الىپ مامىعا بايلاعاندا ، تئلةكمات سىپايىلىعىنان جازباي تةزةك تۅرۅننۉن جىگىتتةرى مةنةن ۇچۇراشىپ ، انان ىرةگةنى اتتاپ ، ئلگةرى كىردى . ايۇۇ تالپاقتا قوش جازدىقتى چىقاناقتاپ جامباشتاپ جاتقان تةزةك تۅرۅ وردۇنان جىلباي ، بةرئلگةن سالامدى الىك الىپ ، كۅزۉ مةنةن بةلگى بةردى "جوعورۇ ۅت" دةپ . تئلةكمات ورۇن الىپ ولتۇرعان سوڭ سۅز ۇعۇتۇن ۇلاپ:
- قانداي جاتاسىزدار ؟ -دةپ سۇراپ قويدۇ . قىمىزدان سىپاا ۇۇرتاعان تةزةك تۅرۅ .
- دۇرۇس!-دةپ قىسقا عانا جووپ بةرىپ ، قالعان سۅز ةرتةڭ مةنةن ۇلانسىن دةگةن ماانىدة ووز جاقتا تۇرعان جىگىتكة "قونوق قامىن كۅرگۉلۅ!"-دةدى . ةرتةسى ةرتةڭ مةنةنكى نااردان سوڭ تةزةك تۅرۅ تئلةكماتقا تىكة قاراپ:
- كةلىپسىڭ ، كةلچۉ ةمةس ةلةڭ ؟ -دةدى سۅزدۉن تةرةڭىنة تۉشۉنگۅن تئلةكمات ، سۅزدۉ چويبوي داروو باشتادى .
- سئزگة ىلايىق بئزدة بئر سۇلۇۇ قىز بار . ةگةردة ال-كۉچۉڭۉز بولسو بئزگة كۉيۅۅ بالا بولبويسۇزبۇ ؟ -دةدى . جاشى جةتئمئشكة تاياپ قالعان تةزةك تۅرۅگۅ تىكة قاراپ ، مىنداي سۅزدۉ كۉتپۅگۅن تةزةك تۅرۅ مۇقاقتانا تۉشۉپ:
- ايال العانعا دارمان بار . بئروق ، سئلةردىن قىز ماعا جاعابى ؟ -دةپ جاش ايال العانعا دئلگىرلىگىن بئلدىرة سۉيلۅگۅندۅ ، قىرااقى تئلةكمات سۅزدۉن ماانىسىنةن ۇلام ئلگىرتپةي تۉشۉنۉپ داروو:
- البةتتة سئزگة جاعات . انداي سۇلۇۇ سئزدةي ةل ةگةسىنة عانا ىلايىق-دةپ كۅركۅم سۅزگۅ سالا بئر توپ سۅز سۉيلۅپ جىبةردى . تةزةك تۅرۅ سۅزگۅ مۇيۇپ:
- قاچان بارىپ قىزدى كۅرۅيۉن ؟ دةپ سۇراعاندا تئلةكمات توقتولبوي تۇرۇپ شار كةتتى:
- كىيىنكى اپتانىن اياعىندا بارىپ قالىڭىز . بئز قىزدى دايارداپ ، سئزدى كۉتۉپ تۇرالى-دةدى .
وشةنتىپ ال كۉنۉ تةزةك تۅرۅنۉن سىيىن كۅرۉپ ، كىيىنكى كۉنۉ تاڭ ةرتة جولعو چىقتى . نةگىزگى پلان ئشكة اشقانى مةنةن جول قاتا: "ايىلدا كىمدىن سۇلۇۇ قىزى بار!"-دةپ ويۇ مةنةن قىز ئزدةپ تابا البادى . بئروق ، جۉرۅگۉنۉن تۉپكۉرۉنۅن سةزدى ، سۇلۇۇ قىزدىن داعى ةسةبى تابىلارىنا . كةچ بةشئمدة ايىلىنا كةلگةن تئلةكمات داروو ايىل اقساقالدارىن جانا بئلةرماندارىن چوعۇلتۇپ "مةن تةزةك تۅرۅنۉ ايال العانعا كۅندۉرۉپ كةلدئم ، اعا چةيىن سۇلۇۇ قىز تاپقىلا ، انى سۇلۇۇ قىز الىپ بةرىپ الداباساق ، بئزگة قول بةربةيت"-دةپ بولعون ئشتى تۉشۉندۉرۉپ ايتتى .
اقساقالدار جانا بئلةرماندار تئلةكماتتىن ايتقان سۅزۉن ۇعۇپ بولۇشۇپ انىن تاپقان اقىلىنا تۇۇرا كۅرۉشۉپ ، ايىل قىدىرا سۇلۇۇ قىز ئزدةمةي بولۇشتۇ . ةمى نةگىزگى ماسةلة ايچىرايلۇۇ سۇلۇۇ قىز ئزدةپ تابۇۇ بولۇپ قالدى . ايتىلعان ۇباقىت جاقىنداعان سايىن سۇلۇۇ قىز تابالباي ، ةل ۇشۇنچالىق قىينالىپ ، باشقا ةلگة داعى قىز ئزدةپ جۅنۅگۅندۅر بولدۇ . بئروق ئش چاتاعىنا ايلاندى . تةزةك تۅرۅگۅ جاقچۇ سۇلۇۇ قىزدىن تابىلىشى كۅپ ةمگةكتى تالاپ قىلدى . وشةنتىپ ويلوعون وي وڭۇنان چىقپاي ، تاتاالدانىپ ، بةلگىلةگةن ۇباقىت جاقىنداعان سايىن ، ئينةگة وتۇرعان ادامداي ، بئلةرماندار بئر جةرگة تۇرالباي بۇشايمان بولۇپ اتقاندا داعى تۇڭعۇيۇقتان جول تاپقانداي تئلةكمات "اسىلبايدىن جاڭى العان كةلىنىن باشىن اچىپ ، ابئيىرىن تىكتىرئش كةرةك" دةگةن ويدۇ ايتتى . ووبا ، اسىلبايدىن جالعىز ۇۇلۇنۇن كةلىنچةگى كۅزگۅ تولۇمدۇۇ ، چىرايلۇۇ ةلة . تۇرمۇشقا چىققانىنا بولعونۇ بئر ايدىن جۉزۉ بولعون . كۅپچۉلۉكتۉن ۅتۉنۉچۉ جانا ةلدىن كةلةچةگى ۉچۉن اسىلباي انىن كةلىنىن باشىن اچقانعا ماقۇلدۇعۇن بةردى . شۇۇلداعان ايالدار تۅرۅتايدىن ابئيىرىن قادئمكى قىزىل جىپ مةنةن تىگىپ ، تةزةك تۅرۅنۉن بئرىنچى تۉنۉنۅ داياردادى .
وشةنتىپ كۉتكۅن كۉن دا كةلىپ ، جاش قىزدىن قويۇنۇن ساماعان جةتئمئشكة جاشى تاياپ قالعان تةزةك تۅرۅ دىگةر نامازىنىن ۇباعىندا جان-جووكةرلةرى مةنةن اتايىن ارقالاپ تىگىلگةن اق ۅرگۅۅگۅ تۉشتۉ .
العاچ ال-احىبالدى سۇراشىپ ، اندان سوڭ نةگىزگى سۅزگۅ ۅتۉشتۉ . تةزةك تۅرۅ بولوچوق ايالىن كۅرمۅككۅ قىزىعۇۇسۇ ارتىپ ، باام سالعاندارعا سىر الدىرىپ قويدۇ . ۇباقىت جةتىپ ، ةكى كةلىندىن قوشتووسۇندا تۅرۅتاي استانانى اتتاپ كىرگةندة تةزةك تۅرۅنۉن كۅزۉ جايناي تۉشتۉ . چىنىندا ةلة چىرايى تةزةك تۅرۅنۉن جۉرۅگۉن قوزعوپ ، كۅڭۉلۉن كۅتۅردۉ . ويۇنۇن باارىن سۇلۇۇ ةةلةپ العاندىقتان ، ورتودو ةمنة سۅز بولعونۇنا قۇلاق داعى سالعان جوق . تۅرۅتاي استانانى اتتاپ كىرگةندة ، تةزةك تۅرۅنۉن سىنچىسى اقماتاالى كۅرۉپ ةلة "وي ، قانتةت ، بۇل قىزدىن قۇلاعىنا كۅلۅكۅ تۉشۉپ تۇرات عو" دةگةندة تئلةكمات ، باش بولعون ايىل بئلةرماندارى بةلگى بةرىپ ، وزۇنۇپ توقتوتۇشتۇ . اقماتاالى ايتقان سۅزدۉ تةزةك تۅرۅ ۇقپاي قالدى . انتكةنى انىن دئتى تۅرۅتايدا ةلة دا . اقماتاالى "قۇلاعىنا كۅلۅكۅ تۉشۉپ قالعان عو" دةگةن سۅزۉنۉن ارتىندا "جوولۇق سالىنىپ ، كةلىن بولعون قىزىڭاردى بةرگةنى جاتاسىڭاربى ؟ " دةگةن سۅز جاتقان ةلة . ةبىن تااپ ، اقماتاالى اشىقچا سۅز سۉيلۅبۅي ، سىي ۉستۉندۅ بولدۇ .
كۉۉگۉم كىرىپ ، كۅز بايلانعان ۇباقتا مولدو كةلىپ نىكة قىيىپ ، جولۇن اچتى . تئلةكمات كةلىن كةتكةندةن بةرى جاش قىزدىن قويۇنۇن ةڭسةگةن تةزةك تۅرۅ ۇشۇل ۇباقتى قانچا كۉتتۉ . ۅز ايالدارىنا جولوبوي ، كۉچتۉۉلۅپ تاماق جةپ ، كۉچۉن جىيناپ ، ۅزۉن داياردادى ، كۉلۉككۅ تۉشچۉ اتتاي ، "بايلىق مةنةن ايالدىن تۉبۉنۅ كىم جةتىپتىر ؟ " دةگةن سۅز بار ةمةسپى . بئروق جةتچۉدۅي دالباستاعانىبىز مةنةن باارى بئر ، داعى بولسو دةپ اچكۅزدۅنۉپ بايلىق جىيناپ ، ايالزاتىنا ةركةكتةر ازعىرىلىپ كةلةت . بئر عانا دىنگة ۅتۅ بةرئلگةن تاقىبا ادامدان باشقا ازعىرىلباعان كىم بار .
جىلدىز تولۇپ ، ايلانا تىنچ العان ۇباقتا تةزةك تۅرۅ ايار باسىپ جاش قولۇقتۇسۇ ةكۅۅ جاتچۇ ۅرگۅۅگۅ كىردى دا ، بۅرۉدۅن قورققون قوزۇداي كۅزدۅرۉ جايناعان چۅبۅرۅسۉندۅي بولعون تۅرۅتايعا جاقىنداپ كةلىپ اربايعان ارىق قولدورۇ مةنةن انى قۇچاقتاپ ، ۅزۉنۅ تارتىپ ، القىمىنان جىتتاپ ، سۇعالاقتىق مةنةن ۅپكۉلۅپ كىردى . تولۇپ بولۇپ تۇرعان جاش كةلىندىن دةنةسى تةزةك تۅرۅنۉن ةڭسۅۅسۉن كۉچۅتۉپ ، بةرى جاقتاعى قالىڭ سالىنعان جۇۇرقاندى كۅزدۅي جةتةلةگةنگة تۉرتكۉ بةردى . باارىنا چىدوو كةرةك ، باارى ةل ۉچۉن بولۇپ اتقان سوڭ ، تۅرۅتاي ةچ قارشىلىق قىلباي تةزةك تۅرۅنۉن ويۇ مةنةن بولدۇ . كۅزۉن جۇمۇپ ، داعى قىينالا تۇرعان كةز الدىندا تۇرعانىن ةستةگةن تۅرۅتاي ىچىركةنىپ الدى . انسىز دةلة جىپ مةنةن تىگىلگةن جةرى جانىن قىيناپ اتقان ةلة . بۇل ۇباقتا بۉت دۉينۅنۉ ۇنۇتقان تةزةك تۅرۅ تۅرۅتايدىن كىيئمىن چةچۉۉ مةنةن الةك بولۇپ اتقان . باارىنا تةكشى وي جۉگۉرتكۅن تۅرۅتاي ، قىز بولۇپ جارالىپ قالعانىنا ۅكۉنۉپ ، بولچۇ وقۇيا ةرتةرةةك ةلة بولسو ةكةن دةپ تةزةك تۅرۅگۅ جاردام بةرىپ ، ۅزۉنۉن كىيئمىن ۅزۉ چةچكةنگة ۅتتۉ . اقىرى تةزةك تۅرۅ ۅزۉ ةڭسةگةن مۉدۅۅسۉنۅ جةتتى ، بئروق "داربازادان" نارى ۅتۉۉ كۅپ ةمگةكتى تالاپ قىلدى . تۉن ورتوسۇنا چةيىن الةك بولعون تةزةك تۅرۅ ۅز ئشىنة ۅزۉ قۇشتارلانا بئر ۇباقتا سىرتقا چىعىپ بوشونۇپ ، جۇۇنۇپ كةلىپ ، تۅرۅتايدى قۇچاعىنا قىسقان بويدون ، تاتتۇۇ ۇيقۇنۇن قۇچاعىنا سۉڭگۉپ كةتتى .
ةرتةسى ةرتةڭ مةنةن تاڭقى نااردا كۅڭۉلۉ قۇۇناق تةزةك تۅرۅ ۅزۉنۉن جاڭى قايىن جۇرتۇنا سۇروو مةنةن قايرىلدى:
- مةن سئلةرگة ىراازىمىن . مةندةن ةمنة جاردام كةرةك ، تارتىنباي سۇراعىلا ؟ -دةگةندة ، تئلةكمات ۇشۇل ةلة سۅزدۉن ايتىلىشىن كۉتۉپ تۇرعانسىپ شار كةتتى دا ، ۅزۉنۉن ۅتۉنۉچۉن ايتتى . قول سۇرادى . جاش تۅرۅتايدىن جىلۇۇ قوينۇ تئلةكماتتىن ۅتۉنۉچۉن اتقارعانعا تۉرتكۉ بةرىپ ، ةكى مئڭ قول بةرگةنگة تةزةك تۅرۅ ۇبادا بةردى . وشةنتىپ ، قىزعا بةرگىس جۇباندىن چىرايى ةلىنىن كةرةگىنة جارادى . بئروق ، زىيانى دا جوق ةمةس . ةمنة دةيبئز كۅزدۉن قۇبانىچى ، ايلانانىن كۅركۉ بولعون سۇلۇۇلار بار بولعۇلاچى دةپ سۅزگۅ چةكىت قويولۇ .
بةردىكوجو بئينازاروۋ
وبون گەزىتى Internet باراقچاسىنان
كەزەكتەكى ووردۇڭۇز : 
ابئيىرىن تىكتىرگەن سۇلۇۇ 
كۅچۉرۉپ الۇۇ 
باسىپ چىعارۇۇ 
دان «ابئيىرىن تىكتىرگەن سۇلۇۇ» عا بايلانىشتۇۇ مازمۇندۇ ئزدۅۅ
