【قات سۅۅگۉ : چوڭ ورتو كىچۉۉ】
اۋتور جۅنۉندۅ:
قىرعىز ةل جازۇۇچۇسۇ اسانبةك ستاموۋ چۉي وبلۇسۇنۇن موسكۋا رايونۇنداعى مۇراكة قىشتاعىندا تۇۇلعان . ۇلۇتتۇق ۇنىۋةرسئتةتتى بۉتۉرگۅندۅن كىيىن بئر قاتار قىزماتتاردا: "قىرعىزستان" باس ماسىنىن دىرةكتورۇ ، مادانئيات مىنىسترىنىن بئرىنچى ورۇن باسارى ، مامتةلةراديو كومئتةتىنىن پرةدسةداتةلى ، "ۇچقۇن" مامكونسسةرنىنىن تۅراعاسى بولۇپ ئشتةگةن . جوعورقۇ كةڭةشكة دةپۇتاتتىققا ، سسسر جازۇۇچۇلار سويۇزۇنۇن پلةنۇمۇنۇن مۉچۅلۉگۉنۅ شايلانعان . العاچقى پوۋةستى "اتا" ستۇدةنت كةزىندة جارىق كۅرگۅن .
"ۉچ مةةرئمدىن" جازىلىشى
اتالعان پوۋةست مىندان جىيىرما جىل مۇردا جازىلىپ ، بئرىنچى جولۇ "الا-توو" جۇرنالىنا باسىلعان . اندا "الا -توونۇن" نۇسقاسى 75 مئڭ داانا ةلة . پوۋةست جۇرنالعا چىعارى مةنةن "دۇۇ" بولو تۉشتۉ . اندان سوڭ پوۋةست ۅزۉنچۅ كىتةپ بولۇپ 30 مئڭ نۇسقادا باسىلدى . اندان كىيىن "جورتۇۇل" دةگةن پوۋةستتةرئمدىن ىچىندة 50 مئڭ نۇسقادا چىقتى . وشوندون بةرى ورۇسچا قوتورۇلۇپ ، جالاڭ موسكۋادا ةلة 200 مئڭ نۇسقادا باسىلعان . بۇلاردى ايتىپ جاتقان سةبةبئم ، پوۋةستتىن تةماسى ورۇس-قىرعىز دةبةي قالىڭ جۇرتقا اياباي جاقتى .
ةمى پوۋةستتىن تةماسى جۅنۉندۅ ازىرااق قابار بةرة كةتةيىن . نةگئزىنةن ، پوۋةستتىن جازىلىشى - تۉشتۉكتۉن الاي جانا الايقۇۇ جاعىندا ۅتۅت . سۉيگۅنۉنۅ جةتپةي قالعان بۅرۉباي قىزدىن اتاسى جورۇلاردىن بئيىن ۅلتۉرۉپ قويۇپ ، سۇۇسامىردىن وي-قايىڭ دةگةن جةرىنة قاچىپ كةلىپ جىلان قىزعا جولۇعات . بۇل سيۇجةتتى مةن ۅزۉمدۉن ةنةمدةن كۅپ ۇققام . اندان سوڭ ۇشۇ سيۇجةتتىن تةرةڭ ۋاريانتىن دوسۇم ، مۇزىكاۋةد تاشتانقۇل بۅرۉباييةۋدةن ۇقتۇم . وشوندۇقتان ، پوۋةستتىن باش چةنىندة "ت . بۅرۉباييةۋگة ارنالات" دةپ جازىلعان . تاشتانقۇل دوسۇم ۅتۅ سۅزمۅر ، چةچةن ادام ةلة . قايران دوسۇم جاش ةلة كةزىندة قازا بولدۇ . ۅزۉ ۅزگۅندۉك بولو تۇرعان . وشوندۇقتان ، مةنىن قاارمانىم تۉشتۉكتۉك . پوۋةست قىرعىز ادابئياتىندا مۇردا ۇچۇراباعان جاڭى فورمادا ، جاڭى ستئلدة جازىلعان . مىندايچا ايتقاندا ، پوۋةستتة ريالئزم مةنةن رومانتىكا جانا شارتتۇۇلۇق ، كةرةمةتتۉۉلۉك (فانتاستىكا) ۅتۅ ةلة ةپتۉۉلۉك مةنةن ايقالىشتىرعان . ماعا چةيىن بۇل فورمادا قىرعىز جازۇۇچۇلارى چىعارما جازىشا ةلةك بولچۇ . ال ةمى شارتتۇۇلۇقتۇ ، فانتاستىكانى چ . ايتماتوۋ ۅز چىعارمالارىنا كىيىنچةرةةك كىرگىزدى . دةگى بۇل فورما ادابئياتتا جاڭىلىق ةمةس ، انتكةنى ، رومانتىكا مةنةن كةرةمةتتۉۉلۉكتۉ از چىعارمالارىندا پۇشكىن ، عوعول جانا دوستويةۋسكىي كۅتۅرۉپ چىعىشىپ ، الار بۉتۉندۅي دۉينۅگۅ تاراتىشتى .
ال ةمى قىرعىز ووزةكى ادابئياتىندا بۇل تةما ماناس ةپوسۇنان تارتىپ ، قىرعىز ةلدىك جوموقتورۇنۇن باردىعىندا بار . انتكةنى ، قىرعىزداي فانتازئياسى بئيىك ، رومانتىكالۇۇ ةل جوق دةپ ويلويم . بئر ۅكۉنۉچتۉۉ نةرسة - بۇل شارتتۇۇلۇق ، كةرةمةتتۉۉلۉك تةماسىن مةنىن دوسۇم اكادةمىك ، سىنچى ت . اسقاروۋدون بۅلۅك بئر داعى سىنچى تۉشۉنۉپ ماقالا جازا ةلةك . ماقالا جازماق تۇرعاي ، تةمانى تةرةڭىرةةك تالداي دا الىشپادى .
قىرعىز كۅركۅم ادابئياتىندا باشىنان بةرى ادابئي سىن ۅتۅ ةلة ارتتا قالعان . داعى بئر "ۇلۇۇ" دةگةن جازۇۇچۇنۇن چىعارماسى جارىق كۅرۅ ةلةكتةن مۇرۇن ةلة شاتىراتا قۇرۇلاي جةردةن ماقتاي بةرئشةت . چىعارما جۅنۉندۅ جةڭئل جازىلعان سىن كۅپكۅ جاشابايت . چىنىعى ۅزۉن سىيلاعان تالانتتۇۇ جازۇۇچۇ جةڭئل ماقتووعو الدانباش كةرةك . مةنىن پىكىرئمدة ، جازۇۇچۇنۇن بئر اشىنعان دۇشمانى جانا جانىنداي كۅرگۅن دوسۇ بار . جازۇۇچۇنۇن دوسۇ كىم ؟ ال دةگةن جازۇۇچۇنۇن وقۇرمانى ، ةگةردة جازۇۇچۇنۇن چىعارمالارى قولدون-قولعو ۅتۉپ وقۇلۇپ تۇرسا ، مىندان ۅتكۅن باقىت جوق . ال ةمى دۇشمانى دةگةنئم: ال داعى جازۇۇچۇنۇن وقۇرمانى . ةگةردة قانچالىق رةكلاما قىلىپ ماقتاباعىن جۇرنالىستتىك ستئلگة سالىنىپ جةڭئل جازىلعان چىعارمانى كىتةپ كۉيۅرمانى وقۇباي قويوت . وشوندۇقتان ، قاراپايىم وقۇرماندىن قۇپۇلۇنا تولوورلۇق چىعارما جازىش دةگةن ازاپقا تةتة . مةنىن "ۉچ مةةرئمدةن" بۅلۅك داعى شارتتۇۇلۇق مةنةن كةرةمةتتۉۉلۉك ايقالىشا جازىلعان ون چاقتى پوۋةستتةرئم چىقتى . بئروق ، بئرى جۅنۉندۅ دا تالداپ ماقالا جازۇۇعا سىنچىلاردىن چاما-چارقى جةتكةن جوق .
سۅزۉمدۉن اياعىندا ايتاارىم: وقۇلا تۇرعان ةڭ سونۇن گةزئت چىعارىپ جاتقان "وبون" گةزئتىنىن جۇرنالىستتةرىنة چىن نىيةتئمدةن القىش ايتام . ۇشۇل تاپتا ةڭ ةلة كۅپ وقۇلا تۇرعان قووز ، كۅركۅم جانا مازمۇنۇ تةرةڭ گةزئت "وبون" بولۇپ قالدى . مىندان ارى دا بۇل گةزئتكة ئيگىلىك قاالاپ ، الار مةنةن قىزماتتاشۇۇعا دايارمىن .
26 . 03 . 2008 .
ت . بۅرۉباييةۋگة ارنالات
ةگةر انداي ةكةن ۇعۇپ تۇرعۇلا ، بالدارىم . بۇل جوموقتۇ مةن العاچقى ىرةت اتامدان ۇققام . اتام انى بالا چاعىمدا ۅز اتامدان ۇققام دةچۉ . اعا دا ۅز اتاسى ايتىپ بةرىپتىر . ئشى قىلىپ بۇل جوموق بابادان اتاعا ، اتادان بالاعا ۅتۉپ ، بئزدىن قاچى تۇقۇمدارىنىن ىچىندة ، وو ، كۅپتۅن بةرى مۇراس قاتارى ووزدون تۉشپۅي كةلاتقان ةزةلكى جوموق . مةن داعى بۇل جوموقتۇ بالا كةزئمدةن تارتىپ دالاي ىرةت ۇققام جانا قانچا جولۇ ۇقسام دا ةچ قاچان تاجاچۇ ةمةس مىن . ادةگةندة ةلة سئلةردى ةسكةرتىپ قويويۇن ، جوموقتو جىلاندىن قىزى ارزىگۉل سۇلۇۇ جۅنۉندۅ سۅز بولوت . . .
ةسةنتۇر ةمنةگة دىمىي تۉشتۉڭ ؟ ةنةڭدىن قولتۇعۇنا باشىڭدى قاتىپ ، قورقۇپ جاتاسىڭبى ؟ "جوموق ايتىپ بةر"-دةپ سۇرانعان دا ۅزۉڭ . كةچةة سةن جةتىگة تولدۇڭ . دةمةك ، ةس كىرىپ ، ار نةرسةنى تۉشۉنۉپ قالعان كةزىڭ . وشوندۇقتان ، بۇل جوموقتۇ بۉگۉن باشتاپ وتۇرام . قورقپو ، بالام . قاراچى ، تةرةزةدةن قۇيۇلعان ايدىن نۇرۇن . ۉيدۉن ىچى جارقىراپ كۉندۉزگۉدۅي . بئز جاشاعان جةردى نوورۇزدۇن سالااسى دةيت . تۅمۅنكۉ ، جاقا جاعىبىز - جايىلمانىن تالااسى . ئلگةرى-ئلگةرى بۇل جةردةن چۉي بوورۇ الاقانعا سالعانداي كۅرۉنۉپ تۇرچۇ ةكةن . ازىر بولسو تۇش تارابىبىز دۉڭگۉرۅگۅن ايىل . اعا باق-شاقتىن قاراانى قوشۇلۇپ ، تالاانى بۉتۉندۅي جااپ جاتپايبى . اندىقتان ، نوورۇزدۇن القىمىن ۅردۅپ ، بۅكسۅ جونعو چىقمايىنچا جايىلمانىن تۉزۅڭۉ انچا كۅرۉنبۅيت . دةگى بۇل جةر چۉي بوورۇنداعى قاسىيةتتۉۉ جةرلةردىن بئرى . جايلوو دةسةڭ جايلووعو وقشوپ اباسى سالقىن . چۅل دةسةڭ چۅلگۅ وقشوش ، بئروق قاقشىعان اپتاپ جوق . قولدون تۉشكۅن دان ةگةرئم ۅنبۅي قالبايت . سةپكةنىڭدىن باارى بىشات . دىيقاندىن اقىبةتىن جةبةيت بۇل جةر . جانا ةلة كۉندۉز ۅزۉڭ كۅردۉڭ عو: جازىندا مةدةت بايكةڭ ةكۅۅڭ تىككةن قووندۇن ۇرۇعۇ چىلبىر بايلاپ ، تۉيۉلۉپ قالىپتىر . دةمةك ، بئز ةر ةمگةگىن بةش ةسة قايتارعان قاسىيةتتۉۉ چۉي ۅرۅۅنۉنۉن ناق جۉرۅگۉ ، كةڭ نوورۇزدۇن سالااسىندا جاشايبىز . باياگۉنۉ باربادىقپى ۅزۉڭ مةنةن قوشو ، بئزدىن جةردىن توولورۇ توقويسۇز توقول بولعونۇ مةنةن ، وشةنتىپ قوينۇنداعى تۇلاڭى تۇشاردان . قوقتۇ-قولوتتون اعىپ چىققان كۅك قاشقا تۇنۇق سۇۇلارىچى . اتاعانات ، ۇۇرتاساڭ تئشىڭ قاقشايت ، جۇتقان سايىن مووقۇمۇڭ قانبايت ، كىرگةن كةزدة ات كةچة البايت . مۇنۇن باارىنىن جوموققو قانداي تىيةشةسى بار دةيسىڭبى ، مةدةت ؟ انتىپ تةكةبةر سۉيلۅبۅ ، ۇۇلۇم . ۅزۉ تۇۇلۇپ-ۅسۉپ ، كىندىك قانى تامعان جةردىن بئر كىچىنةكةي قاسىيةتىن بئلىپ قويۇۇ ار كىم ۉچۉن پارز . دةگىنكىسى ، ادام بالاسى مةنةن جان-جانىبار دةبةي: باارىسى العاچقى ساباقتى اتا-ةنةسىنةن الات . ةمةسة قورقپوي ، ۇقتاباي ولتۇرۇپ ۇققۇلا جوموقتۇ .
… اندا بئز وي-قايىڭ دةگةن ۅرۅۅندۅگۉ كىچىنةكةي جاشىل-كۅلدۉن بويۇندا جاشاچۇبۇز دةپ باشتاار ةلة جوموعۇن اتام… مةدةت ، سةن ةمنة ةلة باشىڭدى كۅتۅرۉپ ، تةرةزة جاقتى ۇلام قارايسىڭ . ووبا ، اياقتا مۇزىكا ، اياقتا كلۇب بار . بئلةم ، جولدوشتورۇڭ كۉتۉۉدۅ . باارى بئر ةشىككة چىقپايسىڭ . سةن جاڭى ةلة وندۇ بۉتۉپ ، جاقىندا ون جةتىگة تولدۇڭ . جىگىت بولدۇم ، ةر جةتتئم دةپ ويلويسۇڭ عو . جوق ، الى جاشسىڭ . بئز ۉچۉن سةن وتۇزعا چىققانچا ، جاشىڭ اندان ۅيدۅلۅسۅ دا مةيلى ، باارى بئر بالا بويدون قالا بةرةسىڭ . قىز جانداپ ، بئيلةي تۇرعان ۇباعىڭ الى بولو ةلةك . ادةگةندة ىنستئتۇتقا ۅت ، جة بولبوسو قولحوزدو ئشتةپ ادام قاتارىنا قوشۇل . انۉچۉن جان قىيناپ ، ةرتةلى كةچ ئشتة ، كۅپ وقۇ ، داياردان . دةگى ةرىنىپ ، ةمگةكتةنگةندةن قاچقان كىشىنى كىم ةلة جاقشى كۅرسۉن . چىدامقايلىق ، كۅكتۉك جىگىتكة تااندىق . نازىكتىك ئيمةنچةةكتىك قىز بالاعا جاراشات . وشوندۇقتان ، ةركةك تاناا دةگةندىن چىدامقاي بولۇشۇ پارز . باشىڭ امان بولسو قىز جانداپ ، وينوپ-كۉلگۅنگۅ جةتئشةسىڭ . بۇل جوموقتۇ مۇردا كۅپ جولۇ ۇققام دةيسىڭبى ؟ ىراس ، جوموقتۇ مةن مۇردا كۅپ جولۇ ايتىپ بةرگةم ساعا . بۇل جوموق سةن ۉچۉن بالكىم ةسكىرگةن ، ةزةلكى جوموقتۇر . قانداي ويلوسوڭ مةيلىڭ . انى مةن سةندةن تالاشپايم . بئروق ، بۇل جوموق بئز ۉچۉن ، بئزدىن بالا-باقىرابىز جانا تۇقۇمدارىبىز ۉچۉن ةچ قاچان ةسكىربةيت . بولدۇ اندا ، مىندان ارى ۇلام سۇروو بةرىپ ، الاعدى قىلباعىلا اتاڭاردى . ايتتىم عو ، ۇنچۇقپاي ، ۇقتاباي وتۇرۇپ ۇققۇلا .
جاشىل-كۅل دةگةنىبئز-تةگةرةگىندة قايىڭ-تال ، دولونو ، شئلبىسى مةنةن اسا-مۇسا جانا جاشىل قاراعايىنا چةيىن جىش ۅسكۅن ، تۉندۉك-تۉشتۉك جاعى كۅك اسقالۇۇ زووقالار ، ال ةمى ايلاناسىنداعى قىزعىلت-سارى ةڭئلچةك باسقان تۉركۉن تاشتارى بوردولعون ۅگۉزچۅ چۅگۉپ جاتقان ۅزۉنچۅ بئر اجايىپ قووز جةر . جاشىل بالىرلۇۇ جةةگىندة اڭىرلارى بالاپان باسسا ، كۅلدۉن قاق ورتوسۇنداعى قارا مويۇن چۉرۅكتۅرۉ ، قالدايعان قاز-ۅردۅگۉ قۇمار جازا قۇۇشۇپ وينوعون قاسىيةتتۉۉ جاي ةكةن ال . توقويۇندا بۇلبۇلۇ تىنباي تاڭشىپ ، بادالدارىندا بابىرعانى باقىرعان ، ةةندةي باسقان ةلىگى كۅل قىلااسىندا جۇۇشاپ ، قويوندورۇ ةچ كىمدةن قورقۇپ قويبوي ، نة تۉركۉن اڭدارى ارالاشا ۅسكۅن جةر سوورۇسۇ ةكةن عو چىركىن ال .
جاشىل-كۅلدۉن كۉن باتىشىنداعى ةتةگى چىتىرمان چةر توقوي بولو تۇرعان دةچۉ اتام . ال توقويعو ةگةرئم كۉندۉن نۇرۇ تئيبةگةندىكتةن ، كۉنتئيبةس اتالىپتىر . كۉنتئيبةستىن تۉندۉك جاعىنداعى توولور ۅتۅ بئيىك ، توونۇن قىل چوقۇسۇنا جاقىن كۅگۉش قۇمايدى ةةن-ةركىن مةكةندةگةن كۅپتۅگۅن جاپايى ةچكى تةكةلةر ةرتةلى-كةچ جايىلعاندا ، قۇۇشۇپ ، سۉزۉشۉپ وينوعوندو توسقوق ىلدىي تاش قۇلاپ ، كۉنتئيبةستى قىيعاپ اققان تۇۇرا-سۇۇنۇن ىچى دۉڭگۉرۅپ ، جان-جانىبار ۉركۉپ-قورقۇپ تۅش تايانا قاچىشا ايلالارى كةتچۉ ةكةن . جاشىل-كۅلدۉن تۉشتۉك جاعىنداعى توقويلۇۇ سةكىچةسىنىن اتى - قارا-بۇلاق . بئزدىن اتا-بابالارىبىز قىشقىسىن وشول قارا-بۇلاقتا قىشتاپ ، جاز چىعارى مةنةن قۇۇ-قۇۇراي دةگةن تۉزۅڭگۅ اشتىق ايداشىپ ، كۅك جةتئلگةندة چۉمكۅك دةگةن جايلوونۇ كۅزدۅي كۅچۉپ چىعىشىپ ، بةيقۇت جاشاشقان تۇرا . مىنا وشول قارتوشقا ، جۉگۅرۉ جانا بۇۇدايعا چةيىن ۅسكۅن بىشىقچىلىقتۇۇ ، جايى-قىشى مال-جاندىققا جايلۇۇ قووز ۅرۅۅن ازىر دةلة وي-قايىڭ دةپ اتالات . وي-قايىڭدى تةگةرةتة القاق توولور قۇرچاپ تۇرات . اياققا ماشىنةنىن جولۇ سالىنا ةلةك . ئلگةرى قانداي بولسو ، ازىر دا وشوندوي دةشةت . ۇشۇ كةزدة دا قاپچىعايداعى جالعىز اياق جول مةنةن وي-قايىڭعا جاندارىن ووزدورۇنا تئشتةپ ، اتتارىن جةتةلةپ ادامدار اراڭ ۅتۉشۅت ةكةن . اشۇۇنۇن تاتاالدىعىنان ال جةردى بئرىن-سةرىن مالچىلار عانا جايلاشپاسا ، ةچ كىم مةكةندةبةي ةةن جاتقانىنا كۉيۅسۉڭ…
ةستةگةن سايىن جۉرۅك بولق ةتةت . ۇقسا قۇلاقتىن قىچۇۇسۇ قانبايت . وشةنتىپ:
قۇندۇزۇ سۇۇدا وينوعون ،
تۅرۉندۅ سۇۇسار جويلوعون .
ۇلارى توودو سايراعان ،
مارالى قويدوي جايناعان…
قاسىيةتتۉۉ قايران جةردة اتا-بابالارىبىزدىن سۅۅگۉ جاتات . بئزدىن تۇقۇمداردىن ىچىنةن اتا-بابانىن بةيئت باشىنا ۇشۇ كةزگة چةيىن ةچ كىم چىعىنىپ بارا ةلةك . جاپايى ايباناتتاردان باشقا ةچ ادام بۇتۇ باسپاي ، ىيىق بةيئتتةر جةر مةنةن جةر بولۇپ ، ئزى سۇۇعاندىر… وي-قايىڭدى كةزىندة جولۇكة ، قويكة دةگةن ةكى بئر تۇۇعان ةل مةكةندةشچۉ ةكةن . الاردىن ىچىنةن بئر ۇۇچ قويكة دةگةن جۇرتچۇلۇق ار قايسى جاققا تاراپ وتۇرۇپ ، تاراپ وتۇرۇپ ۇشۇ كةزدة تۇۇعانچىلىعىن ، بئر قاندان تاراعان تۉبۉ مةنةن ةچ كىمىسىنىن ئشى جوق قارامانچا ةلة ادا بولۇپ باراتات . دةگىنكىسى ، ةل ووشۇپ ، ةلدىن ارالاشقانى جامان ةمةس . ا بئروق جاش مۇۇندار ۅز تةگىن بئلبةي قالسا ، انىن ةمنةسى جاقشى…
ايلاناسى القاق توو
قورعون جاساپ قويعوندوي
قاسىيةتتۉۉ وي-قايىڭ ،
سةنى قانتىپ جۉرۅم ويلونبوي ؟ -
دةپ اتام كةزةگىندة ىرداپ قالچۇ . وي-قايىڭ قايدا دةيسىڭبى ، ةسةنتۇر! بالام اي ال جةردى مةن ۅزۉم دا كۅرۅ ةلةكمىن . مىنا بۇل نوورۇزدۇن ارى جاعىندا جادىراعان جاشىل ۅرۅۅن بار . انى كۅرگۅنسۉڭۅر . وشوندون ارى ىسىق-اتانى ۅردۅپ جۉرۉپ وتۇرسا اشۇۇنۇن ارى جاعى سۇۇسامىر ، سۇۇسامىردىن قىزىل- ويۇنا جةتپةي ۇرۇڭقاي دةگةن قۇۇش قاپچىعاي ارقىلۇۇ وي-قايىڭعا ۅتۉشچۉ ةكةن . وي-قايىڭعا جۇمعال جة قوچقور تارابىنان دا قاتتاسا بولوت ئمئش . باسا ، وشول وي-قايىڭداعى بئزدىن قىشتوو - قارا-بۇلاقتىن سةكىسىندة . چوڭ اتابىز قاچىنىن جىعاچتان سالىنعان تامى ۇشۇل كةزدة دا بۇزۇلباپتىر . "قاچىنىن ىسىق ۉيۉ" -دةپ قويۇشات ةكةن ال جةردى قىشتاعان مالچىلار . جاقىندا وشول جاقتى بئلگةن بئر توقتوسۇن دةگةن جةةنگة جولۇقتۇم . چوڭ اتابىزدىن تامىنىن بوسوعوسۇنۇن الدىندا بئر تۉپ جاپايى قاراعات جانا انىن جةلكةسىندة قوش ارچا ۅسۉپ تۇرات دةيت . مۅمۅسۉ بىشقان كةزدة ةكى-ۉچ چاناچ قاراعات تةرىپ الارىن ايتىپ مةنى قىزىقتىرات . سىياعى ، بارسا ، كۅرسۅ دةپ ويلويت عو . نةگئزگىسى ، ال ۉيدۉ مازار قاتارى تۇتۇشۇپ ، ۅزدۅرۉ دا تئيبةي ، تةگةرةگىنة مال-سال جولوتۇشپايت ةكةن . وشوندوي ادامدارعا ارباق ىراازى بولسۇن . جوموعۇڭدۇ تةزىرةةك باشتا دةيسىڭبى ؟ تۉن باقىردىقى ، شاشپاعىن ، مةدةت . چىدامىڭ از ، شاشماسىڭ . دةگى قانداي ادام بولوور ةكةنسىڭ…
وشةنتىپ بئر كةزدة ، بالكىم مىندان ةكى جۉز جىل جة كۅپ جىل مۇردادىر ، ايتور ، وشول وي-قايىڭدا جالعىز اتچان ، جالعىز تونچون ، تۇۇعان-ۇرۇعۇ دا جوق ةر كۅكۉرۅك ، ووقاتقا ةپچئل بۅرۉباي دةگةن جىگىت جاشاپتىر . بۅرۉبايدىن جاشى وشوندو وتۇزداردا ، كۉچكۅ تولۇپ تۇرعان كةزى عو . انىن توي-تاماشادا سۅۅلۅتكۅ مىنچۉ كۉلۉك اتى جانا ۉي-تىرىچئلىك مةنةن چارباعا پايدالانچۇ داعى بئر بةةسىنةن اشقان بايلىعى بولبوپتۇر . بۅرۉبايدىن تۇتقان كةسىبى - بوز ۉيدۉن سۅۅگۉن جاسوو ةكةن . بوز ۉيدۉن سۅۅگۉ دةگةن ةمنة ؟ ولدا ، بالدارىم اي ، سۇراي بةرةسىڭةر ، سۇراي بةرةسىڭةر… ۇنچۇقپاي ۇعۇپ تۇرساڭار ۅزۉم دةلة تۉشۉندۉرۅت ةلةم عو .
كىيئز جابۇۇ جاسالعاسىنان باشقا: كةرةگة-ۇۇق ، تۉندۉك جانا بوسوعو-اياق سىياقتۇۇ جىعاچ جاراقتارىن ئلگةركىلةر بوز ۉيدۉن سۅۅگۉ دةپ قويۇشچۇ . ايتماقچى ، بۅرۉباي بااتىردىن كةسىبى جۅنۉندۅ باياندوودون مۇردا ، الدى مةنةن انىن وي-قايىڭعا قايدان جانا قاندايچا كةلىپ قالعانى جۅنۉندۅ ازىرااق سۅز باشتاپ بةرةيىن . بۅرۉباي دةلة ۅز ۇچۇرۇندا اتا-ةنةلۉۉ ، تۇۇعان-ۇرۇعۇ بار بئر چاقان ةلدىن ةر كۅكۉرۅك جىگىتى ةكةن . ةر سايىشقا تۉشسۅ مىندان الدىرباعان ، ةڭئشكة ، كۉرۅشكۅ تۉشسۅ مىندان الدىرباعان ةردىن بئرى عو سىياعى . انىن كىندىك قانى تامعان قولومتوسۇ ، جايلاعان جايلووسۇنان باشتاپ ، ىچكةن سۇۇسۇ جانا ئلگةرى ۉمۉتۉنۅ چةيىن اق قالپاق قىرعىزدىن اتام زاماندان بةركى ىيىق مةكةنىنىن بئر چةگى ، ايتىلۇۇ انجئيان . مىسالى ، انجئيان قىرعىزى ، قىپچاق قىرعىزى دةلىپ تۉشتۉك تاراپتاعىلارى اتالسا ، ارقالىق قىرعىز جانا التايلىق قىرعىز دةلىپ بىياقتاعى تۉندۉك تارابىنداعىلار ۅزۉنچۅ بۅلۉنگۅن . بىتىراعان قايران ةل اندا دةلة ۅز ةلدۉۉلۉگۉن جوعوتپوي ، قىرعىز اتالىشسا دا ، جۇنعار باسقىنچىلارىنا كۅز قاراندى بويدون قالعان . قىرعىزدى تۇقۇم قۇرۇت قىلعىسى كةلئشكةن التىن حاندىن قانقورلورۇ ةلدىن اتىن ۅچۉرمۅكچۉ بولۇپ ، "بۇرۇت" دةپ ات قويۇشقان بئزگة . اندان مۇردارااق سۇلتان بابۇردۇن قاراماعىندا تۇرعاندا باارىبىزدى توولۇقتار جة ساقتار دةپ تةرگةشكةن . ايتور ، قىرعىز كۅربۅگۅن ازاپ جوق ، بالدارىم . مةنىن جوموعۇم ال جۅنۉندۅ ةمةس ، انجئياندىق بۅرۉبايدىن باشىنان كةچىرگةن قوردۇعۇ جانا ماحاباتى جۅنۉندۅ .
ايتا كةلسةك ، انتىپ جاز چىعارى مةنةن جةر چئيىپ ، اشتىق ايداپ ، تةرئم بۉتكۅندۅ بوز ۉيدۉن سۅۅگۉن جاساپ ، اتا كةسىبىن ۇلانتقان بۅرۉباي جىيىرما تۅرت جاشقا تولعونچو بةيقۇت تۇرمۇش سۉرۅت . ال اڭعىچا اتا-ةنةسىنةن اجىرايت دا ، جانىنا كۉيۅر بئر تۇۇعاندارى جوق ، قوقولوي باشىنا ۅزۉ ةة بولۇپ ، جالعىز بوي قالات . قولۇندا مىدىر مالى جوق ، ۉيۉنۅ اق جوولۇق كىرگىزة ةلةك كةزى ةكةن بةچارانىن . ال كةزدة شارت وشوندوي . قالىڭ تۅلۅي الباسا جىگىتكة ايال تئيبةيت . ايالسىز ةركةكتىن كۅرگۅن كۉنۉن تةڭىرئم ةچ جانعا بةربةسىن . انى ازىر تۉشۉنۅ ةلةكسىڭةر . وشةنتىپ ، بئر جولۇ جايدىن قاپورتوسۇ چةندة بۅرۉباي جاراعان جالعىز اتىن مىنىپ ، توو تاراپتى كۅزدۅي اتتانىپتىر . قىياسى ، انجئياندىن مةة قايناتقان ىسىعىنان قاچتىبى جة كۅڭۉل جۇباتقىسى كةلدىبى ، جة تاعدىر ازعىردىبى ، جة وڭۇتۇ كةلسة اتىپ الارمىن دةدىبى ، ايتور ، سااداعى مةنةن قارا مىلتىعىن اسىنىپ جةر بولجوبوي كةتة بةرةت . ال كةزدة انجئيان مةنةن وشتۇن تةگةرةگىندةگى توولوردۇن قوينۇندا اق كىيىكتةر مةنةن مارالدار تولتۇرا بولچۇ ةكةن . ازىر باربى دةيسىڭبى ، ةسةنتۇر ؟ قايدان… ازىر انداعىنىن بئرى جوق . ةلدىن تۇقۇمۇ ۅستۉ . تةحنىكا دةگةنىبئز بىقپىرداي قاينايت . ال ةمى قاسىيةتتۉۉ جةر ةنة ۅسپۅيت ةكةن دا… وشتۇ جارىپ اققان ازىرقى اق-بۇۇرا دايراسىن اندا ةل قۇبا سۇۇسۇ دةپ اتاشچۇ ةكةن . وشول قۇبانى بويلوي باستىرىپ ، توو تاراپتى كۅزدۅي كةتة بةرگةن عو سىياعى . تۉش ووي توو ۅندۉرۉن ۅردۅپ قالعان كةزدة بۅرۉباي جالعىز تىگىلگةن اق بوز ۉيگۅ تۇش كةلةت . جاقىنداپ باستىرىپ كةلسة ، قالعان بوز ۉيلۅر اندان وقچۇنۇرااق ، ويدۇڭدا ، جاپساردا ةكةن دةيت . ات دوبۇشۇن ۇقسا دا ۉيدۅن ةچ كىم چىقپاپتىر . جىگىت اتىن مامىعا ۅزۉ بايلاپ ، بوز ۉيدۉن ةشىگىنة جةتة بةربةي تىق توقتويت . سةبةبى ، ةشىكتىن بوسوعوسۇندا قارا تۇۇ ئلىنىپ تۇرعانىن بايقايت دا: "ازا كۉتكۅن ۉي تۇرا" دةپ ىرعىلجىڭ بولو تۉشكۅندۅ ىچكةرىدةن قوشوق قوشقون ۉن چىعات . بۅرۉباي باش تارتا الباي قالات . مىندايدا چووچۇن ةكةنىنة قاراباي سالت بويۇنچا ۉي ةةسىنة كۅز كۅرسۅتپۅسۅ ۅۅن ئش قىلماق . جولووچۇ جىگىت ۉيگۅ كىرىپ قوشوق باسىلعانچا قامچىسىن بۅيرۅگۉنۅ تايانعان بويدون جةر تىكتةپ چۅگۅلۅي وتۇرات . كةرةگةنى قاراپ قوشوق قوشقون ايالدار باسىلعاندا عانا بۅرۉباي قاپشىتتاعى كۉمۉش ةةردى چىقاناقتاعان قارىياعا سالام بةرىپتىر .
- ارباڭىز ، اتا!
- بار بول ، ۇۇلۇ .
ۉي ىچىنة الدىرتان كۅز سالعان بۅرۉباي قوشوق قوشقوندوردۇن بئرى ون التىلارداعى قىز بالا ةكةنىن باامدايت . تۅبۅسۉندۅگۉ ازةمدةي ۉكۉ سايىلعان قۇندۇز تةبةتةيدىن الدىنا چةكةسىن جابا قارا جوولۇق بۇۇنعان جۉزۉن چووچۇن جىگىتكة كۅرسۅتپۅۅنۉن ايلاسىن قىلىپ ، وعو بةتةر ۉلبۉرۅي تاماق قامىن كۅرۅ باشتايت . بۅرۉباي قىزدى ۇۇۇردانا قاروو مةنةن الةك بولۇپ جاتقاندا ، قارىيا اندان جاي سۇرووعو ۅتۅت:
- قايسى ةلدىن قۇلۇنسۇڭ ؟ قايسى جةردىن قىرعىزىسىڭ ، ۇۇلۇم ؟
- ساۋايدان بولوم ، اتا ، -دةپ بۅرۉباي داروو جووپ بةرةت .
- اندا ۅز بوور ةكةنسىڭ . كةچةةكى قازاتتا سئلةر تاراپتان جاردام كةلبةي بئز كۅپ ۅكسۉدۉك . داعى دا بولسو قىپچاق بووردوشۇبۇز ئشكة جارادى . تۇۇ جىعىلاردا وشولور جةتىپ كةلىپ ، ابئيىرىبئز جابىلدى . قالماقتاردى قۇۇپ چىقتىق قۇتتۇۇ قونۇشتان . جةڭئش ، مۅۅرۅي وڭويعو تۇرعان جوق ، ۇۇلۇم . قانچا بئر نۇر جىگىتتةرىبئز شةيئت بولدۇ . مةن ۅزۉم ةكى كۅك جالىمدان اجىرادىم .
قارىيا تۇنجۇراي تۉشۅت .
قاتارى مةنةن ةكى ۇۇلۇنان اجىراسا دا ، قايراتىنان جانباي ، مۅگدۉرۅبۅي ، اڭگةمة سالىپ وتۇرعان قارىياعا بۅرۉباي قايرات ايتقان بولۇپ ، الدىنا كةلگةن قىمىزدان قىلدات جۇتۇپ ، قۇرۇت قوشۇلعان جۇۇعان مايدان كىچىنة ووز تىيةت دا ، ۅزۉنۅ سىي كۅرسۅتۉپ جاتقان قىزعا الدىرتان كۅز قىرىن سالات . جۉزۉنۅن نۇرۇ تۅگۉلۅ ، ولوڭ چاچى جةر چئيگةن قىزدىن بويعو جةتىپ تۇرعان چاعى ةكةن . وشو كةزدة قارىيا بۇيرۇق بةرة سۉيلۅيت .
- ارزىگۉل بالام ، تىشتا كىم بار ةكةن ؟ ايت ، مةيمانعا قازان اسسىن .
ۉلبۉرۅگۅن سۇلۇۇ قىز ةشىككة چىعات . مةيمانعا قازان اس دةگةن سۅزدۉ قارىيا سىپايكةرچئلىك ۉچۉن ايتپاعانىن بۅرۉباي تۉشۉنۅت دا ، قارشىلىق قىلباي دىمىي تۉشۅت . ۇلۇۇ كىشى ايتىپ جاتقاندا سۅز تالاشپاي ۇنچۇقپاي ۇعۇپ ولتۇرۇۇ ال كةزدة سالت بولعون . اقساقالدىن سۉيلۅگۅنۉن ةچ كىم ةكى قىلعان ةمةس اندا . ئلگةرتةدةن ةلىبئز سۅزگۅ ماانى بةرىپ ، سۅزدۉن قۇنۇن باالاي بئلئشكةندىگى مةنةن ايىرمالانعان ، بالدارىم . سۅزگۅ جىعىلباعان ، سۅز جةبةگةن ادامدى ةل سىيلاپتىربى… اجو اتانىن سۅزۉنۅ قارق بولعون بۅرۉباي ةشىككة چىقسا ، كۉن كةچتةپ قالعان ةكةن دةيت . ال وشول ۅزۉ كىرگةن چوڭ اق بوز ۉيدۉن تۇۇرا جاعىنداعى جاپسارداعى چوڭ ايىلعا كۅز چاپتىرات دا ، ايىلدان كةتكىسى كةلبةي بئر از تۇرۇپ قايرا كىرةت . تاماق جةلىپ بۉتكۅنچۅ كۉن كةچتةپ ، كةچىندة قايرادان قوي سويۇلات . وشةنتىپ ، ال تۉنۉ بۇل مةيماندوس ايىلدا قونۇپ قالات بۅرۉباي . ايىل قارىياعا تااندىق ، قارىيانىن اتى سامات اجو ةكةن . جۇرت ةةسى اقساقالدى ال كةزدة اجو دةشكةن .
"اي دةةر اجوسۇ جوق ، قوي دةةر قوجوسۇ جوق" دةگةن ماقال دا وشوندون قالعان عو . ايتىمىنا قاراعاندا ، وشو جولقۇ مايداندا قارىيا ۅزۉ تۇۇ باشىندا تۇرۇپتۇر . مايدان قىزۇۇ جۉرۉپ جاتقان جةردةن چابارمان كةلىپ ، ۇۇلۇڭ اققوچقور باشتاعان قول جىعىلدى . اققوچقور ۅلدۉ دةپ قابار بةرگةندة قارىيا: "اققوچقور ۅلسۅ قاڭقىم بار ، االامعا جةتةر بارقىم بار!"-دةپ كىچۉۉ ۇۇلۇ قاڭقىنى باش قىلىپ جووعو قارشى ايداعان دةيت . اقىرى قاڭقى داعى نايزا جةپ ، قول باشچىسى جوق ةل سةلت ةتة تۉشكۅندۅ ، سامات قارىيا ۅزۉ تۇۇ باشتاي قالماقتارعا قارشى تۇرۇپ ، الاردى قاسىيةتتۉۉ اتا قونۇشتۇن چةگىنةن ارى ۅتكۅزۅ قۇۇپ تاشتاپتىر .
… ۇيقۇڭار كةلگةن جوقپۇ ، بالدارىم ؟ مةيلى ، ۇيقۇڭار كةلبةسة ، مةن جوموعۇمدۇ ۇلانتا بةرةم . تۉن باقىردىقى . ةمكى سۅز بۅرۉباي ةردىن قانتىپ ارزىگۉل سۇلۇۇعا اشىق بولعونۇ جۅنۉندۅ…
ايتسا بالدارىم: ۅلۉم مةنةن ۅمۉر ، كۉلكۉ مةنةن قايعى ار قاچان بئرى-بئرىنة تةڭ ورتوق . اقىرىنداي وشول ازا كۉتكۅن ايىلعا ۉيۉر الىپ ، باياعى بئر كۅرگۅن پةرئزات ارزىگۉلدۉ سۉيۉپ قالات بۅرۉباي . مةن سئلةرگة سۉيۉۉ-اشىقتىق دةگةن سىيقىردۇۇ دارتتىن تابئياتىن چةچمةلةگئم كةلبةيت . انى ۅز باشىڭاردان كةچىرگةندة تۉشۉنۅسۉڭۅر . نةگئزگىسى ، اشىقتىق جۅنۉندۅ ۇشۇ كةزگة چةيىن ةچ كىم جةتكىلةڭ جووپ بةرة ةلةكتىر . انىن تابئياتىنداي تاتاال نة بار دةيسىڭ . بولبوسو ، سامات اجونۇن كةنجة قىزى ارزىگۉل جالاڭ اتچان ، جالاڭ تونچون بۅرۉبايدى جاقتىرىپ قالات بةلة . قىزعا جان وتۇ مةنةن اشىق بولعون بۅرۉباي ، سامات قارىيانىن ايلىنا بئروتولو بايلانعان عو… ادةگةندة مۇنۇ ةچ كىم ةلةس البايت . بئر بةچارا جىگىت جۉرۅت دا ايىلدا دةپ تئم قويۇشقان وقشويت . كىيىنچةرةةك ، بئر جىلدان كىيىن سامات ةكى ۇۇلۇنۇن اشىن بةرىپ ، قىز-قىرقىنى مةنةن جةسىرلةردىن باشىنداعى قاراسى الىنات . مىنا وشونتدو بۅرۉباي مةنةن ارزىگۉل اچىققا چىعىشسا كةرةك . سۅز ساماتتان مۇردا ، انىن تۇن ۇۇلۇ ىبراگىم بةككة جةتتة . سةلساياق جىگىتتىن دىماعىنا ىبراگىم تاڭعالات . باش چايقايت .
كىيئز جابۇۇ جاسالعاسىنان باشقا: كةرةگة-ۇۇق ، تۉندۉك جانا بوسوعو-اياق سىياقتۇۇ جىعاچ جاراقتارىن ئلگةركىلةر بوز ۉيدۉن سۅۅگۉ دةپ قويۇشچۇ . ايتماقچى ، بۅرۉباي بااتىردىن كةسىبى جۅنۉندۅ باياندوودون مۇردا ، الدى مةنةن انىن وي-قايىڭعا قايدان جانا قاندايچا كةلىپ قالعانى جۅنۉندۅ ازىرااق سۅز باشتاپ بةرةيىن . بۅرۉباي دةلة ۅز ۇچۇرۇندا اتا-ةنةلۉۉ ، تۇۇعان-ۇرۇعۇ بار بئر چاقان ةلدىن ةر كۅكۉرۅك جىگىتى ةكةن . ةر سايىشقا ةڭئشكة ، كۉرۅشكۅ تۉشسۅ الدىرباعان ةردىن بئرى عو سىياعى . انىن كىندىك قانى تامعان قولومتوسۇ ، جايلاعان جايلووسۇنان باشتاپ ، ىچكةن سۇۇسۇ جانا ئلگةرى ۉمۉتۉنۅ چةيىن اق قالپاق قىرعىزدىن اتام زاماندان بةركى ىيىق مةكةنىنىن بئر چةگى ، ايتىلۇۇ انجئيان . مىسالى ، انجئيان قىرعىزى ، قىپچاق قىرعىزى دةلىپ تۉشتۉك تاراپتاعىلارى اتالسا ، ارقالىق قىرعىز جانا التايلىق قىرعىز دةلىپ بىياقتاعى تۉندۉك تارابىنداعىلار ۅزۉنچۅ بۅلۉنگۅن . بىتىراعان قايران ةل اندا دةلة ۅز ةلدۉۉلۉگۉن جوعوتپوي ، قىرعىز اتالىشسا دا ، جۇنعار باسقىنچىلارىنا كۅز قاراندى بويدون قالعان . قىرعىزدى تۇقۇم قۇرۇت قىلعىسى كةلئشكةن التىن حاندىن قانقورلورۇ ةلدىن اتىن ۅچۉرمۅكچۉ بولۇپ ، "بۇرۇت" دةپ ات قويۇشقان بئزگة . اندان مۇردارااق سۇلتان بابۇردۇن قاراماعىندا تۇرعاندا باارىبىزدى توولۇقتار جة ساقتار دةپ تةرگةشكةن . ايتور ، قىرعىز كۅربۅگۅن ازاپ جوق ، بالدارىم . مةنىن جوموعۇم ال جۅنۉندۅ ةمةس ، انجئياندىق بۅرۉبايدىن باشىنان كةچىرگةن قوردۇعۇ جانا ماحاباتى جۅنۉندۅ .
ايتا كةلسةك ، انتىپ جاز چىعارى مةنةن جةر چئيىپ ، اشتىق ايداپ ، تةرئم بۉتكۅندۅ بوز ۉيدۉن سۅۅگۉن جاساپ ، اتا كةسىبىن ۇلانتقان بۅرۉباي جىيىرما تۅرت جاشقا تولعونچو بةيقۇت تۇرمۇش سۉرۅت . ال اڭعىچا اتا-ةنةسىنةن اجىرايت دا ، جانىنا كۉيۅر بئر تۇۇعاندارى جوق ، قوقولوي باشىنا ۅزۉ ةة بولۇپ ، جالعىز بوي قالات . قولۇندا مىدىر مالى جوق ، ۉيۉنۅ اق جوولۇق كىرگىزة ةلةك كةزى ةكةن بةچارانىن . ال كةزدة شارت وشوندوي . قالىڭ تۅلۅي الباسا جىگىتكة ايال تئيبةيت . ايالسىز ةركةكتىن كۅرگۅن كۉنۉن تةڭىرئم ةچ جانعا بةربةسىن . انى ازىر تۉشۉنۅ ةلةكسىڭةر . وشةنتىپ ، بئر جولۇ جايدىن قاپ ورتوسۇ چةندة بۅرۉباي جاراعان جالعىز اتىن مىنىپ ، توو تاراپتى كۅزدۅي اتتانىپتىر . قىيازى ، انجئياندىن مةة قايناتقان ىسىعىنان قاچتىبى جة كۅڭۉل جۇباتقىسى كةلدىبى ، جة تاعدىر ازعىردىبى ، جة وڭۇتۇ كةلسة اتىپ الارمىن دةدىبى ، ايتور ، سااداعى مةنةن قارا مىلتىعىن اسىنىپ جةر بولجوبوي كةتة بةرةت . ال كةزدة انجئيان مةنةن وشتۇن تةگةرةگىندةگى توولوردۇن قوينۇندا اق كىيىكتةر مةنةن مارالدار تولتۇرا بولچۇ ةكةن . ازىر بار دةيسىڭبى ، ةسةنتۇر ؟ قايدان… ازىر انداعىنىن بئرى جوق . ةلدىن تۇقۇمۇ ۅستۉ . تةحنىكا دةگةنىبئز بىقپىرداي قاينايت . ال ةمى قاسىيةتتۉۉ جةر ةنة ۅسپۅيت ةكةن دا… وشتۇ جارىپ اققان ازىرقى اق-بۇۇرا دايراسىن اندا ةل قۇبا سۇۇسۇ دةپ اتاشچۇ ةكةن . وشول قۇبانى بويلوي باستىرىپ ، توو تاراپتى كۅزدۅي كةتة بةرگةن عو سىياعى . تۉش ووي توو ۅندۉرۉن ۅردۅپ قالعان كةزدة بۅرۉباي جالعىز تىگىلگةن اق بوز ۉيگۅ تۇش كةلةت . جاقىنداپ باستىرىپ كةلسة ، قالعان بوز ۉيلۅر اندان وقچۇنۇرااق ، ويدۇڭدا ، جاپساردا ةكةن دةيت . ات دوبۇشۇن ۇقسا دا ۉيدۅن ةچ كىم چىقپاپتىر . جىگىت اتىن مامىعا ۅزۉ بايلاپ ، بوز ۉيدۉن ةشىگىنة جةتة بةربةي تىق توقتويت . سةبةبى ، ةشىكتىن بوسوعوسۇندا قارا تۇۇ ئلىنىپ تۇرعانىن بايقايت دا: "ازا كۉتكۅن ۉي تۇرا" دةپ ىرعىلجىڭ بولو تۉشكۅندۅ ىچكةرىدةن قوشوق قوشقون ۉن چىعات . بۅرۉباي باش تارتا الباي قالات . مىندايدا چووچۇن ةكةنىنة قاراباي سالت بويۇنچا ۉي ةةسىنة كۅز كۅرسۅتپۅسۅ ۅۅن ئش قىلماق . جولووچۇ جىگىت ۉيگۅ كىرىپ قوشوق باسىلعانچا قامچىسىن بۅيرۅگۉنۅ تايانعان بويدون جةر تىكتةپ چۅگۅلۅي وتۇرات . كةرةگةنى قاراپ قوشوق قوشقون ايالدار باسىلعاندا عانا بۅرۉباي قاپشىتتاعى كۉمۉش ةةردى چىقاناقتاعان قارىياعا سالام بةرىپتىر .
- ارباڭىز ، اتا!
- بار بول ، ۇۇلۇم .
ۉي ىچىنة الدىرتان كۅز سالعان بۅرۉباي قوشوق قوشقوندوردۇن بئرى ون التىلارداعى قىز بالا ةكةنىن باامدايت . تۅبۅسۉندۅگۉ ازةمدةي ۉكۉ سايىلعان قۇندۇز تةبةتةيدىن الدىنا چةكةسىن جابا قارا جوولۇق بۇۇنعان جۉزۉن چووچۇن جىگىتكة كۅرسۅتپۅۅنۉن ايلاسىن قىلىپ ، وعو بةتةر ۉلبۉرۅي تاماق قامىن كۅرۅ باشتايت . بۅرۉباي قىزدى ۇۇردانا قاروو مةنةن الةك بولۇپ جاتقاندا ، قارىيا اندان جاي سۇرووعو ۅتۅت:
- قايسى ةلدىن قۇلۇنۇسۇڭ ؟ قايسى جةردىن قىرعىزىسىڭ ، ۇۇلۇم ؟
- ساۋايدان بولوم ، اتا ، -دةپ بۅرۉباي داروو جووپ بةرةت .
- اندا ۅز بوور ةكةنسىڭ . كةچةةكى قازاتتا سئلةر تاراپتان جاردام كةلبةي بئز كۅپ ۅكسۉدۉك . داعى دا بولسو قىپچاق بووردوشۇبۇز ئشكة جارادى . تۇۇ جىعىلاردا وشولور جةتىپ كةلىپ ، ابئيىرىبئز جابىلدى . قالماقتاردى قۇۇپ چىقتىق قۇتتۇۇ قونۇشتان . جةڭئش ، مۅۅرۅي وڭويعو تۇرعان جوق ، ۇۇلۇم . قانچا بئر نۇر جىگىتتةرىبئز شةيئت بولدۇ . مةن ۅزۉم ةكى كۅك جالىمدان اجىرادىم .
قارىيا تۇنجۇراي تۉشۅت .
قاتارى مةنةن ةكى ۇۇلۇنان اجىراسا دا ، قايراتىنان جانباي ، مۅگدۉرۅبۅي ، اڭگةمة سالىپ وتۇرعان قارىياعا بۅرۉباي قايرات ايتقان بولۇپ ، الدىنا كةلگةن قىمىزدان قىلدات جۇتۇپ ، قۇرۇت قوشۇلعان جۇۇعان مايدان كىچىنة ووز تىيةت دا ، ۅزۉنۅ سىي كۅرسۅتۉپ جاتقان قىزعا الدىرتان كۅز قىرىن سالات . جۉزۉنۅن نۇرۇ تۅگۉلۅ ، ولوڭ چاچى جةر چئيگةن قىزدىن بويعو جةتىپ تۇرعان چاعى ةكةن . وشو كةزدة قارىيا بۇيرۇق بةرة سۉيلۅيت .
- ارزىگۉل بالام ، تىشتا كىم بار ةكةن ؟ ايت ، مةيمانعا قازان اسسىن .
ۉلبۉرۅگۅن سۇلۇۇ قىز ةشىككة چىعات . مةيمانعا قازان اس دةگةن سۅزدۉ قارىيا سىپايكةرچئلىك ۉچۉن ايتپاعانىن بۅرۉباي تۉشۉنۅت دا ، قارشىلىق قىلباي دىمىي تۉشۅت . ۇلۇۇ كىشى ايتىپ جاتقاندا سۅز تالاشپاي ۇنچۇقپاي ۇعۇپ ولتۇرۇۇ ال كةزدة سالت بولعون . اقساقالدىن سۉيلۅگۅنۉن ةچ كىم ةكى قىلعان ةمةس اندا . ئلگةرتةدةن ةلىبئز سۅزگۅ ماانى بةرىپ ، سۅزدۉن قۇنۇن باالاي بئلئشكةندىگى مةنةن ايىرمالانعان ، بالدارىم . سۅزگۅ جىعىلباعان ، سۅز جةبةگةن ادامدى ةل سىيلاپتىربى… اجو اتانىن سۅزۉنۅ قارق بولعون بۅرۉباي ةشىككة چىقسا ، كۉن كةچتةپ قالعان ةكةن دةيت . ال وشول ۅزۉ كىرگةن چوڭ اق بوز ۉيدۉن تۇۇرا جاعىنداعى جاپسارداعى چوڭ ايىلعا كۅز چاپتىرات دا ، ايىلدان كةتكىسى كةلبةي بئر از تۇرۇپ قايرا كىرةت . تاماق جةلىپ بۉتكۅنچۅ كۉن كةچتةپ ، كةچىندة قايرادان قوي سويۇلات . وشةنتىپ ، ال تۉنۉ بۇل مةيماندوس ايىلدا قونۇپ قالات بۅرۉباي . ايىل قارىياعا تااندىق ، قارىيانىن اتى سامات اجو ةكةن . جۇرت ةةسى اقساقالدى ال كةزدة اجو دةشكةن .
"اي دةةر اجوسۇ جوق ، قوي دةةر قوجوسۇ جوق" دةگةن ماقال دا وشوندون قالعان عو . ايتىمىنا قاراعاندا ، وشو جولقۇ مايداندا قارىيا ۅزۉ تۇۇ باشىندا تۇرۇپتۇر . مايدان قىزۇۇ جۉرۉپ جاتقان جةردةن چابارمان كةلىپ ، ۇۇلۇڭ اققوچقور باشتاعان قول جىعىلدى . اققوچقور ۅلدۉ دةپ قابار بةرگةندة قارىيا: "اققوچقور ۅلسۅ قاڭقىم بار ، االامعا جةتةر بارقىم بار!"-دةپ كىچۉۉ ۇۇلۇ قاڭقىنى باش قىلىپ جووعو قارشى ايداعان دةيت . اقىرى قاڭقى داعى نايزا جةپ ، قول باشچىسى جوق ةل سةلت ةتة تۉشكۅندۅ ، سامات قارىيا ۅزۉ تۇۇ باشتاي قالماقتارعا قارشى تۇرۇپ ، الاردى قاسىيةتتۉۉ اتا قونۇشتۇن چةگىنةن ارى ۅتكۅزۅ قۇۇپ تاشتاپتىر .
… ۇيقۇڭار كةلگةن جوقپۇ ، بالدارىم ؟ مةيلى ، ۇيقۇڭار كةلبةسة ، مةن جوموعۇمدۇ ۇلانتا بةرةم . تۉن باقىردىقى . ةمكى سۅز بۅرۉباي ةردىن قانتىپ ارزىگۉل سۇلۇۇعا اشىق بولعونۇ جۅنۉندۅ…
ايتسا بالدارىم: ۅلۉم مةنةن ۅمۉر ، كۉلكۉ مةنةن قايعى ار قاچان بئرى-بئرىنة تةڭ ورتوق . اقىرىنداي وشول ازا كۉتكۅن ايىلعا ۉيۉر الىپ ، باياعى بئر كۅرگۅن پةرئزات ارزىگۉلدۉ سۉيۉپ قالات بۅرۉباي . مةن سئلةرگة سۉيۉۉ-اشىقتىق دةگةن سىيقىردۇۇ دارتتىن تابئياتىن چةچمةلةگئم كةلبةيت .
انى ۅز باشىڭاردان كةچىرگةندة تۉشۉنۅسۉڭۅر . نةگئزگىسى ، اشىقتىق جۅنۉندۅ ۇشۇ كةزگة چةيىن ةچ كىم جةتكىلةڭ جووپ بةرة ةلةكتىر . انىن تابئياتىنداي تاتاال نة بار دةيسىڭ . بولبوسو ، سامات اجونۇن كةنجة قىزى ارزىگۉل جالاڭ اتچان ، جالاڭ تونچون بۅرۉبايدى جاقتىرىپ قالات بةلة . قىزعا جان وتۇ مةنةن اشىق بولعون بۅرۉباي ، سامات قارىيانىن ايلىنا بئروتولو بايلانعان عو… ادةگةندة مۇنۇ ةچ كىم ةلةس البايت . بئر بةچارا جىگىت جۉرۅت دا ايىلدا دةپ تئم قويۇشقان وقشويت . كىيىنچةرةةك ، بئر جىلدان كىيىن سامات ةكى ۇۇلۇنۇن اشىن بةرىپ ، قىز-قىرقىنى مةنةن جةسىرلةردىن باشىنداعى قاراسى الىنات . مىنا وشونتدو بۅرۉباي مةنةن ارزىگۉل اچىققا چىعىشسا كةرةك . سۅز ساماتتان مۇردا ، انىن تۇن ۇۇلۇ ىبراگىم بةككة جةتتة . سةلساياق جىگىتتىن دىماعىنا ىبراگىم تاڭعالات . باش چايقايت .
(ۇلاندىسى بار)
كەزەكتەكى ووردۇڭۇز : 
ۉچ مةةرىم 
كۅچۉرۉپ الۇۇ 
باسىپ چىعارۇۇ 
دان «ۉچ مةةرىم» عا بايلانىشتۇۇ مازمۇندۇ ئزدۅۅ
